تفسیر آیهٔ ۱۵ سورهٔ اعلی

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و این سخن خداوند: « وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّٰي » (و نام پروردگارش را یاد کرد و نماز گزارد)، ظاهرش این است که مراد از ذکر، یادآوریِ زبانی، و مراد از نماز، همان توجه و عبادتِ ویژه‌ای است که در اسلام تشریع شده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۴ و ۱۵ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكّٰي وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّٰي » (به‌راستی رستگار شد آن‌که خود را پاکیزه ساخت، و نام پروردگارش را یاد کرد و نماز گزارد). «تَزَكّي» به معنای پاکیزه شدن است، و به دلیل آیهٔ پس از آن که می‌فرماید: « بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيٰاهَ الدُّنْيٰا » (بلکه زندگی دنیا را برمی‌گزینید)، مراد از آن، پاک شدن از آلودگی دلبستگی‌های دنیایی است که انسان را از آخرت بازمی‌دارد. بازگشت به سوی خدا با توجه به او، پاک شدن از دل‌بستن به زمین و دنیاست؛ و انفاق در راه خدا، پاک شدن از آلودگی دلبستگیِ مالی است؛ تا آنجا که حتی وضوی نماز، نمادی از پاکیزگی از گناهانی است که چهره‌ها، دست‌ها و پاها مرتکب شده‌اند.

این دو آیه بر اساس ظاهر معنای خود عام هستند؛ ولی در روایات رسیده از امامان اهل‌بیت (ع) و نیز از طریق اهل سنت آمده است که این دو آیه دربارهٔ زکات فطره و نماز عید [فطر] نازل شده‌اند.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۴ و ۱۵ با هم

کسی است که زکات فطره را بپردازد. به ایشان عرض شد: و معنای « ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّٰي » (و نام پروردگارش را یاد کرد و نماز گزارد) چیست؟ فرمود: به سوی صحرا (مصلا) بیرون رفت و نماز عید گزارد.

می‌گویم: این معنا از حماد، از جریر، از ابوبصیر و زراره نیز از آن حضرت (ع) روایت شده است و قمی هم در تفسیر خود آن را به صورت مرسل و مضمر (بدون ذکر نام معصوم) آورده است.

و در کتاب «الدر المنثور»، ابن‌مردویه از ابوسعید خدری روایت کرده است که گفت: پیامبر خدا (ص) پیوسته می‌فرمود: « قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكّٰي- وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّٰي » (به‌راستی رستگار شد آن کس که پاکی گزید، و نام پروردگارش را یاد کرد و نماز گزارد) و سپس در روز عید فطر، پیش از رفتن به مصلا، زکات فطره را تقسیم می‌کرد.

می‌گویم: نزول این دو آیه دربارهٔ زکات فطره و نماز عید، از دو طریق به صورت موقوف (حدیثی که به صحابی ختم می‌شود) از ابوسعید، و نیز از دو طریق از ابن‌عمر، و از یک طریق از نائلة بن اصقع، و از دو طریق از ابوالعالیه، و از یک طریق از عطاء، و از یک طریق از محمد بن سیرین، و از یک طریق از ابراهیم نخعی، و همچنین از عمرو بن عوف از پیامبر (ص) روایت شده است.

تفسیر آیه‌های ۱۴ تا ۱۹ با هم

و در کتاب «خصال» از عتبة بن عمرو لیثی از ابوذر در حدیثی نقل شده است که گفت: عرض کردم: ای پیامبر خدا، آیا در این دنیا از آنچه خداوند بر شما نازل فرموده، چیزی از آنچه در صحیفه‌های ابراهیم و موسی بوده آمده است؟ ادامه در متن کامل