تفسیر آیهٔ ۹ سورهٔ بروج

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

افزون بر این، خداوند—که پدیدآورندهٔ همه‌چیز است—بر هر چیزی گواه است؛ نه چیزی از آفرینش بر او پوشیده می‌ماند و نه کاری از کارهای بندگانش، و نه کار نیکِ نیکوکاری از دیدِ او پنهان است و نه کار بدِ بدکاری؛ از این رو به‌زودی هر کس را متناسب با عملش جزا خواهد داد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۸ و ۹ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « اَلْعَزِيزِ الْحَمِيدِ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللّٰهُ عَليٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ » (همان خدای شکست‌ناپذیر و ستوده، که فرمانرواییِ آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست، و خدا بر هر چیزی گواه است). این‌ها صفاتی هستند که برای اسم جلاله آورده شده‌اند و به برهانی اشاره دارند بر اینکه: آن مؤمنان در ایمانشان بر حق و در آنچه بر سرشان آمد ستمدیده بودند، حالشان بر خدا پوشیده نیست و به‌زودی بهترین پاداش را به آنان خواهد داد؛ و نیز بر اینکه آن ستمگران بر باطل بودند، در برابر خدا گستاخی ورزیدند، در کردارشان ستمکار بودند و به‌زودی فرجامِ ناگوارِ کار خود را خواهند چشید. توضیح آنکه خدای متعال، «عزیز» و «حمید» است؛ یعنی بی‌هیچ قیدی پیروزمندی است که هرگز شکست نمی‌پذیرد، و همهٔ کارهایش در نهایتِ زیبایی است؛ پس تمام جلال و جمال منحصراً از آنِ اوست، و واجب است همگان در برابرش فروتنی کنند و کسی به حریم او گستاخی نورزد. و چون فرمانرواییِ آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست، پس او پادشاهِ مطلق است و فرمان و حکم فقط به او تعلق دارد؛ بنابراین او پروردگار جهانیان است و واجب است که تنها او به عنوان معبود پرستش شود و کسی برایش شریک نگیرد. از این رو، مؤمنان به او بر حق‌اند و کافران در گمراهی به سر می‌برند.

خلاصه آنکه چون خدای متعال دارای چنین صفات والایی است، بر این مؤمنان لازم بود که به او ایمان آورند و آن ستمگران هم حق نداشتند متعرّض آنان شوند یا گزندی به ایشان برسانند.

برخی از مفسران در توجیهِ ذکرِ این صفات در آیه گفته‌اند: اگر آن قوم مشرک بوده‌اند، آنچه را از مؤمنان ناپسند می‌شمردند و بر آنان عیب می‌گرفتند، اصلِ ایمان به خدای متعال نبوده، بلکه نفیِ معبودهای باطلِ دیگرشان بوده است؛ و اگر «معطّله» (منکران آفریدگار) بوده‌اند، آنچه انکار می‌کردند صرفاً اثباتِ معبودی بوده که برایشان ناآشنا بوده است؛ اما از آنجا که فرجامِ هر دو حالتْ انکارِ معبودِ به‌حقّی است که به صفات جلال و اکرام آراسته است، خدای متعال با جاری‌کردن این صفات بر خود، از آن تعبیر فرموده است.

اما این سخن غفلت از این نکته است که مشرکان—یعنی بت‌پرستان—به خدای متعال جز آفرینش و پدیدآوری را نسبت نمی‌دادند.

و اما «ربوبیت» را که مستلزم تدبیر امور است و «الوهیت» را که پرستش را ایجاب می‌کند، منحصر به پروردگاران و خدایان خود می‌دانستند و آنها را به جای خدای پاک و منزه می‌پرستیدند؛ بنابراین خدای متعال در نظر آنان جز این نبود که پروردگارِ پروردگاران و خدایِ خدایان است و بس.