تفسیر آیهٔ ۹ سورهٔ انفطار

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « كَلاّٰ بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ » (هرگز چنین نیست! بلکه شما جزا و پاداش را انکار می‌کنید). کلمهٔ « كَلاّٰ » (هرگز)، بازداشتن انسان از مغرور شدن به کَرَم خداوند و دستاویز ساختنِ آن برای کفر و نافرمانی است؛ یعنی هرگز مغرور و فریب‌خورده نشوید، چرا که فریب‌خوردگی سودی به حالتان نخواهد داشت.

و سخن خدای متعال: « بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ »؛ یعنی روز جزا را تکذیب می‌کنید. این جمله، اعراض از مطلبی است که از آیهٔ « مٰا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ » فهمیده می‌شود؛ یعنی مغرور شدن انسان به پروردگار کریمش در حالی که دست‌کم به‌گونه‌ای بالقوه به جزا و حساب اعتراف دارد؛ چرا که این اعتراف مقتضای یک داوری درونی است. همان داوری و درکی که فطرت سالم به آن گواهی می‌دهد.

بنابراین، پس از آنکه خداوند انسان را به سبب فریب‌خوردنش در برابر پروردگار کریم و گستاخی‌اش در کفران و نافرمانی — بی‌آنکه ترسی از جزا داشته باشد — سرزنش و توبیخ فرمود، از این نکته عدول کرد و انسان و هر کسی را که در کفر و گناه با او همداستان است مخاطب ساخت و فرمود: بلکه تو و هر کس که حال و روزی چون تو دارد، روز جزا و پاداش را انکار می‌کنید و با پافشاری آن را دروغ می‌شمارید.