تفسیر آیهٔ ۲۹ سورهٔ تکویر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مٰا تَشٰاؤُنَ إِلاّٰ أَنْ يَشٰاءَ اللّٰهُ رَبُّ الْعٰالَمِينَ » (و شما اراده نمی‌کنید مگر آنکه خداوندی که پروردگار جهانیان است اراده کند)؛ پیش‌تر در آیات مشابه، سخن درباره معنای آن گذشت.

این آیه با توجه به آنچه سیاق افاده می‌کند، در مقام پاسخ به اشکالی مقدر (دفع دخل) است؛ زیرا ممکن بود از سخنِ پیشین که فرمود: « لِمَنْ شٰاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ » (برای هر کس از شما که بخواهد پایداری ورزد) چنین توهم کنند که انسان‌ها در ارادهٔ استقامت کاملاً مستقل‌اند؛ اگر بخواهند استقامت می‌کنند و اگر نخواهند نمی‌کنند، و در نتیجه خداوند در استقامتی که از آنان می‌خواهد، به ایشان نیازمند است.

این توهم بدین صورت دفع شد که خواستِ آنان به خواستِ خدای پاک و منزه وابسته است؛ بنابراین استقامت را نمی‌خواهند مگر آنکه خداوند بخواهد که آنان چنین بخواهند. ازاین‌رو، کارهای اختیاریِ انسان از مسیر ارادهٔ خودِ او مورد ارادهٔ خدای متعال قرار می‌گیرد؛ به این صورت: خداوند اراده می‌کند که انسان، فلان و بهمان کار را از روی اراده و خواستِ خود انجام دهد.