تفسیر آیهٔ ۲۰ سورهٔ تکویر

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۹ تا ۲۱ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ ذِي قُوَّهٍ عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ مُطٰاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ » (که بی‌تردید این قرآن، گفتار فرستاده‌ای ارجمند است؛ نیرومند، و در پیشگاه پروردگارِ عرش دارای پایگاهی والا؛ فرمانروا در آنجا و امین). این آیات پاسخ سوگند است، و ضمیر « إِنَّهُ » به قرآن برمی‌گردد یا به آیات گذشتهٔ همین سوره از آن جهت که قرآن است؛ به دلیل اینکه می‌فرماید:

« كَرِيمٍ »، یعنی نزد خدا به سبب بزرگداشتی که خداوند از او کرده، دارای کرامت و عزت است؛ و تعبیر « ذِي قُوَّهٍ »، یعنی دارای قدرت و توانی بسیار بالاست؛ و عبارت « عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ »، یعنی نزد خداوند دارای منزلت است و «مکانت» به معنای قرب و مرتبت است؛ و سخن الهی: « مُطٰاعٍ ثَمَّ »، یعنی نزد خداوند در عالم بالا فرمانروا و مطاع است؛ زیرا در آنجا فرشتگانی هستند که به آنان دستور می‌دهد و فرمانش را می‌برند، و از اینجا معلوم می‌شود که او دستیارانی از فرشتگان دارد که به آنها امر می‌کند و آنان گوش به فرمان او می‌سپارند؛ و تعبیر « أَمِينٍ »، یعنی در آنچه بدان مأمور شده هرگز خیانت نمی‌کند و وحی و رسالتی را که بر دوش گرفته است، بی‌هیچ دخل و تصرفی می‌رساند.

تفسیر آیه‌های ۱۹ تا ۲۲ با هم

و توصیف جبرئیل به آن ویژگی‌های ستایش‌آمیزِ یادشده و ذکر نکردن آنها برای پیامبر (ص)، دلیلی بر برتری او بر پیامبر (ص) نیست؛ چرا که سیاق سخن برای بیان این حقیقت آمده که قرآن کلام خدای پاک و منزه است و از جانب او به شیوهٔ وحی بر پیامبر (ص) فرود آمده است، نه آنکه از توهمات جنون و القائات شیطانی باشد؛ و آنچه این مقصود را برمی‌آورد، نشان دادن سلامت مسیر فرود آمدن وحی و بزرگداشت فرودآورندهٔ آن (جبرئیل) با ذکر اوصاف والایش و تأکید فراوان بر پیراستگی او از خطا و خیانت است. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۲۰ و ۲۱ با هم

و در کتاب «الدر المنثور»، ابن‌عساکر از معاویة بن قُرّه روایت کرده است که گفت: پیامبر خدا (ص) به جبرئیل فرمود: «چه نیکو پروردگارت تو را ستوده است: «ذِي قُوَّةٍ عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ * مُطَاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ» [نیرومند، نزد صاحب عرش دارای منزلت، فرمان‌روا و امین]؛ پس توانایی‌ات چگونه بود و امانت‌داری‌ات چیست؟» جبرئیل گفت: «اما توانایی‌ام چنان بود که به‌سوی شهرهای قوم لوط فرستاده شدم—و آن‌ها چهار شهر بودند و در هر شهر چهارصد هزار مرد جنگاور به‌جز فرزندان و خردسالان حضور داشتند—پس من آنان را از زمین زیرین برداشتم و بالا بردم، تا آنجا که اهل آسمان صدای مرغان و پارس سگان را شنیدند، سپس آنان را سرنگون ساختم و هلاکشان کردم؛ و اما امانت‌داری‌ام بدان‌گونه است که به هیچ کاری فرمان نیافتم که از آن درگذرم و به کار دیگری رو آورم.»

می‌گویم: این روایت خالی از اشکال نیست؛ و ابن‌عساکر را به‌ویژه در مطالبی که به‌تنهایی نقل کرده، تضعیف نموده‌اند.