تفسیر آیهٔ ۱۸ سورهٔ تکویر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الصُّبْحِ إِذٰا تَنَفَّسَ » (و سوگند به صبح آن‌گاه که بدمد). این عبارت بر «الْخُنَّسِ» عطف شده است و « إِذٰا تَنَفَّسَ » قید صبح است. اینکه صبح به دلیل گسترده شدنِ نورش بر افق و زدودنِ تاریکیِ فراگیر، نفس‌کشنده به شمار آمده، نوعی استعاره است؛ به این صورت که صبح را که پس از فراگرفتنِ تاریکی بر کرانه‌ها سر می‌زند، به کسی تشبیه کرده‌اند که رنج کارهای دشوار او را در میان گرفته، سپس فراغتی یافته و در آن آسوده شده و نفس تازه کرده است؛ از این رو، روشن ساختن افق، نفس کشیدنِ صبح دانسته شده است؛ چنان‌که از سخن برخی مفسران برمی‌آید.

زمخشری در این باره وجه دیگری آورده و در الکشاف گفته است: «اگر بگویی: معنای دم زدن صبح چیست؟ می‌گویم: چون صبح رو می‌آورد، با روی آوردن آن، خنکایی آرامش‌بخش و نسیمی می‌وزد؛ از این رو به گونهٔ مجاز، آن نسیم نفسِ صبح انگاشته شده است».

پایان سخن او؛ و وجه نخست به ذهن نزدیک‌تر است.

بحث روایی

«هنگامی که [روز] برآید و بالا گیرد».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۵ تا ۱۸ با هم

اینکه پس از عبارتِ « فَلاٰ أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ » تا آخر آیه، سخن خدای متعال آمده که می‌فرماید: « وَ اللَّيْلِ إِذٰا عَسْعَسَ وَ الصُّبْحِ إِذٰا تَنَفَّسَ » (و سوگند به شب چون پشت کند و برود، و سوگند به صبح چون بدمد)، تأیید می‌کند که مراد از «خُنّسِ جوارِ كُنّس» همهٔ ستارگان یا برخی از آن‌هاست. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۷ و ۱۸ با هم

و در تفسیر قمی آمده است: دربارهٔ « وَ اللَّيْلِ إِذٰا عَسْعَسَ » (سوگند به شب چون روی آورد و تاریک شود) فرمود: «یعنی هنگامی که تاریک گردد»، و دربارهٔ «و اَلصُّبْحِ إِذٰا تَنَفَّسَ » (سوگند به صبح چون بدمد) فرمود: