تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ تکویر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ اللَّيْلِ إِذٰا عَسْعَسَ » (و سوگند به شب هنگامی که پشت کند و بگذرد)؛ این عبارت بر «الخُنّس» عطف شده و « إِذٰا عَسْعَسَ » قید برای شب است. واژهٔ «عَسْعَسَة» هم بر روی‌آوردنِ شب و هم بر پشت‌کردن و رفتنِ آن اطلاق می‌شود. راغب گفته است: «« وَ اللَّيْلِ إِذٰا عَسْعَسَ » یعنی روی آورد و پشت کرد؛ و این در آغاز شب و پایان آن رخ می‌دهد، پس «عسعسه» و «عساس» به‌معنای کم‌رنگ‌شدن و رقیق‌بودنِ تاریکی است که در دو سوی شب (آغاز و انجام آن) پدید می‌آید.» [پایان کلام راغب]. اما با توجه به پیوستگی این جمله به عبارت « وَ الصُّبْحِ إِذٰا تَنَفَّسَ » (و سوگند به صبح چون بدمد)، مناسب‌تر آن است که مقصود از آن، پشت‌کردن و رفتنِ شب باشد.

و برخی گفته‌اند: مراد از آن، روی‌آوردنِ شب است؛ اما با توجه به آنچه بیان شد، این احتمال بعید است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۵ تا ۱۸ با هم

اینکه پس از عبارتِ « فَلاٰ أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ » تا آخر آیه، سخن خدای متعال آمده که می‌فرماید: « وَ اللَّيْلِ إِذٰا عَسْعَسَ وَ الصُّبْحِ إِذٰا تَنَفَّسَ » (و سوگند به شب چون پشت کند و برود، و سوگند به صبح چون بدمد)، تأیید می‌کند که مراد از «خُنّسِ جوارِ كُنّس» همهٔ ستارگان یا برخی از آن‌هاست. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۵ تا ۱۷ با هم

و در «مجمع البیان» آمده است: « بِالْخُنَّسِ » (به پنهان‌شوندگان)؛ ستارگانی هستند که روز پنهان می‌شوند و شب پدیدار می‌گردند. و «و اَلْجَوٰارِ » (و روان‌شوندگان) صفتِ آن ستارگان است، زیرا در مدارهای خود گردش می‌کنند. « اَلْكُنَّسِ » (پنهان‌شوندگان در جایگاه خود) نیز صفتِ دیگرِ آن‌ها است، زیرا غروب می‌کنند—یعنی در برج‌های فلکیِ خود پنهان می‌شوند—همان‌طور که آهوان در لانه و خلوتگاهِ خویش پنهان می‌گردند. و از علی (ع) روایت شده است که آن‌ها پنج ستاره‌اند: زحل، مشتری، مریخ، زهره و عطارد. و از علی (ع) درباره « وَ اللَّيْلِ إِذٰا عَسْعَسَ » (و سوگند به شب چون پشت کند و برود) روایت شده است: یعنی هنگامی که با تاریکی‌اش پشت می‌کند و می‌رود.

تفسیر آیه‌های ۱۷ و ۱۸ با هم

و در تفسیر قمی آمده است: دربارهٔ « وَ اللَّيْلِ إِذٰا عَسْعَسَ » (سوگند به شب چون روی آورد و تاریک شود) فرمود: «یعنی هنگامی که تاریک گردد»، و دربارهٔ «و اَلصُّبْحِ إِذٰا تَنَفَّسَ » (سوگند به صبح چون بدمد) فرمود: