تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ نبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كٰانَ مِيقٰاتاً » (بی‌گمان روز جداسازی، موعد و زمانی معین بوده است). در مجمع‌البیان فرموده است: «الميقات منتهى المقدار المضروب لحدوث أمر من الأمور و هو من الوقت كما أن الميعاد من الوعد و المقدار من القدر» (میقات، نهایت اندازه‌ای است که برای رخ دادن کاری تعیین شده است، و برگرفته از وقت است؛ چنان‌که میعاد از وعد و مقدار از قدر است)، پایان سخن او.

این آیه، آغاز توصیف اموری است که در «خبر بزرگ» (نبأ عظیم) نهفته است؛ همان خبری که خداوند از وقوعش خبر داده و با این سخن، منکران را بدان بیم داده بود که:

« كَلاّٰ سَيَعْلَمُونَ » (چنین نیست، به زودی خواهند دانست)؛ سپس با فرمودهٔ خود: « أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهٰاداً » (آیا زمین را بستری آرام قرار ندادیم؟) تا پایان آیات، بر حقانیت آن دلیل اقامه کرد. خداوند آن روز را «روز داوری و جداسازی» (یوم الفصل) نامید تا یادآور شود که در آن روز، میان مردم داوری نهایی صورت می‌پذیرد و هر گروهی به تناسب عملش به سزای شایستهٔ خود می‌رسد. پس آن روز، وعده‌گاه و زمان معیّنی برای داوری و فیصله دادن میان آنان است؛ و تعبیر به واژهٔ «كَانَ» (بود) برای دلالت بر ثبوت و تعیین قطعی آن در علم الهی است، همان‌گونه که برهانِ یادشده نیز بر آن گواهی می‌دهد، و از همین رو این جمله با «إِنَّ» مورد تأکید قرار گرفته است.

معنای آیه چنین است: روز داوری و جداسازی نهایی که خبر آن، خبری بس بزرگ است، در علم الهی از همان روز که آسمان‌ها و زمین را آفرید و نظام جاری را در آن‌ها استوار ساخت، پایان و سرآمدی معیّن برای این جهان مقرر گشته بود؛ زیرا خدای متعال می‌دانست که این جهانِ آفرینش، جز با رسیدن به روزی که در آن میان همگان داوری و جداسازی شود، کامل نخواهد شد.