تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ مرسلات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ النّٰاشِرٰاتِ نَشْراً »؛ این سوگند دیگری است. نشرِ صحیفه، کتاب، جامه و مانند آن، به معنای گشودن و پهن کردن آن است، و مقصود از نشر در اینجا گشودن صحیفه‌های وحی است؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «كَلاّٰ إِنَّهٰا تَذْكِرَهٌ فَمَنْ شٰاءَ ذَكَرَهُ فِي صُحُفٍ مُكَرَّمَهٍ مَرْفُوعَهٍ مُطَهَّرَهٍ بِأَيْدِي سَفَرَهٍ كِرٰامٍ بَرَرَهٍ» (هرگز چنین نیست! این [قرآن] تذکری است، پس هر که خواهد آن را یاد کند؛ در صحیفه‌هایی ارجمند، بلندمرتبه و پاکیزه، به دست فرستادگانی گرامی و نیکوکار) [عبس: ۱۱-۱۶]. معنای آیه این است: و سوگند به فرشتگانی که صحیفه‌های حاوی وحی را برای پیامبر می‌گشایند تا آن را دریافت کند.

و گفته شده است مقصود از آن، بادهایی است که خدای متعال پیشاپیش رحمت خویش می‌پراکند؛ و گفته شده بادهایی است که ابرها را می‌گسترانند؛ و گفته شده فرشتگانی هستند که نامه‌های اعمال را می‌گشایند؛ و گفته شده فرشتگانی‌اند که هنگام فرود آمدن بال‌های خویش را باز می‌کنند؛ و اقوال دیگری نیز گفته شده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الْمُرْسَلاٰتِ عُرْفاً » (سوگند به فرستادگانی که پی‌درپی می‌آیند)؛ این آیه و آیات بعد تا پایان آیهٔ ششم، سوگندهایی از جانب خدای متعال به اموری است که از آن‌ها با عنوان «مرسلات» (فرستادگان پی‌درپی)، «عاصفات» (تندبادهای وزان)، «ناشرات» (گسترش‌دهندگان)، «فارقات» (جداکنندگان) و «ملقیات ذکراً» (القاکنندگان ذکر) برای اتمام حجت یا هشدار (عذراً او نذراً) تعبیر شده است. ادامه در متن کامل

و حمل‌کردن همهٔ این صفات پنج‌گانه بر ارادهٔ بادها—چنان‌که بر پایهٔ آنچه دانستی، ظاهر «مرسلات» و «عاصفات» چنین می‌نماید—در توجیه سه صفتِ باقی‌مانده و به‌ویژه در صفت پایانی، نیازمند تکلفی شدید (توجیهی سخت و دور از ذهن) است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

همچنین نمی‌توان «مرسلات» و «عاصفات» را به معنای بادها دانست و سه صفت باقی‌مانده (یا دو صفت آخر، یا فقط صفت پایانی) را بر فرشتگان وحی حمل کرد؛ زیرا ظاهراً هیچ تناسبی میان بادها و فرشتگان وحی وجود ندارد تا در سوگندها قرین یکدیگر شوند و همگی در یک رشته قرار گیرند. ادامه در متن کامل

بنابراین، راه درست چشم‌پوشی از این گفته‌هاست—که بسیار فراوان و تقریباً مهارناپذیرند—و حمل همهٔ این اوصاف بر فرشتگان وحی است؛ درست مانند نظیر آن در آغاز سورهٔ صافات: « وَ الصَّافّٰاتِ صَفًّا فَالزّٰاجِرٰاتِ زَجْراً فَالتّٰالِيٰاتِ ذِكْراً » (سوگند به صف‌بستگانِ صف‌کشیده، و سوگند به بازدارندگانِ پرخروش، و سوگند به… ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۳ تا ۵ با هم

این سه صفت، یعنی نشر، جداسازی و القای ذکر، دارای ترتّب هستند؛ زیرا جداسازی حق از باطل و حلال از حرام با گشودن صحیفه‌ها و القای ذکر تحقق می‌یابد. پس با نشر، جداسازی آغاز به تحقق می‌کند و با تلاوت، تحقق آن کامل می‌شود؛ از این رو بر نشر، مرتبه‌ای از وجودِ جداسازی مترتب می‌گردد و بر آن مرتبه، تمامیت وجودش با القای وحی تحقق می‌یابد.

سخنی دربارهٔ سوگندهای خدای متعال در قرآن

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۷ با هم

از ظرافت‌های شگفت‌انگیزِ بیان در این شش آیه آن است که در عینِ دربرداشتنِ سوگند برای تأکید بر خبرِ آمده در جواب، دلیلی بر خودِ مضمونِ جواب—یعنی وقوع جزای وعده‌داده‌شده—نیز دربردارند؛ زیرا تدبیر پروردگاری که سوگند به آن اشاره دارد (یعنی فرستادن فرشتگانِ چون تندباد وزنده، گشودن صحیفه‌ها، جدا ساختن حق از باطل، و القای ذکر بر پیامبر)، تدبیری است که جز با وجود تکلیف الهی سامان نمی‌پذیرد، و تکلیف هم جز با حتمی بودن روزی که برای پاداش و کیفر آماده شده—و در آن نافرمان و فرمان‌بردار از میان مکلفان جزا داده می‌شوند—به کمال نمی‌رسد. ادامه در متن کامل

پس همان تدبیری که خدای متعال برای تأکید بر وقوع جزای وعده‌داده‌شده به آن سوگند خورده، خود عیناً دلیلی بر وقوع آن است؛ گویی فرموده است: «به این دلیل سوگند یاد می‌کنم که آنچه بر آن دلالت دارد، حتماً رخ‌دادنی است.» ادامه در متن کامل