تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ مرسلات

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۶ تا ۱۸ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « أَ لَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِينَ ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِينَ كَذٰلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ » (آیا پیشینیان را هلاک نکردیم؟! سپس دیگران را به دنبالشان می‌فرستیم [و هلاک می‌کنیم]. ما با مجرمان این‌گونه رفتار می‌کنیم). پرسش در اینجا برای انکار و یادآوری است، و مراد از «اولین»، امت‌های کهن مانند قوم نوح، عاد و ثمود است، و مراد از «آخرین»، امت‌های گذشته‌ای هستند که پس از آنان آمدند و به ایشان پیوستند. «اتباع» نیز به معنای پی‌درپی قرار دادن چیزی به دنبال چیز دیگر است.

تفسیر آیه‌های ۱۶ و ۱۷ با هم

و معنا این است که: ما تکذیب‌کنندگان از امت‌های نخستین را هلاک کردیم، سپس امت‌های پسین را نیز در پیِ آنان هلاک می‌کنیم.

تفسیر آیه‌های ۱۶ تا ۱۸ با هم

افزون بر این، این آیات بر وجود «روز جدایی» (قیامت) دلالت دارند؛ زیرا هلاک ساختن یک قوم به سبب جرمشان، تنها پس از آن معنا دارد که تکلیفی متوجه آنان شده باشد و آنان نافرمانی کرده باشند، و تکلیف نیز جز با پاداش دادن به فرمان‌بردار و کیفر دادن به نافرمان مفهومی ندارد. پس بی‌تردید روزی هست که در آن داوریِ نهایی انجام می‌گیرد؛ فرمان‌بردار پاداش می‌یابد و نافرمان کیفر می‌بیند، و این پاداش و کیفر، دنیوی نیست، زیرا دنیا گنجایش همهٔ آن‌ها را ندارد. بنابراین روزی وجود دارد که در آن هر کس به سزای عمل خویش می‌رسد، و آن همان «روز جدایی» است، همان روزی که همهٔ مردم برای آن گرد آورده می‌شوند.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۶ و ۱۷ با هم

می‌گویم: در اصول کافی در روایتی از ابوالحسنِ ماضی [امام کاظم] (ع) آمده است: تطبیق سخن خدای متعال: « أَ لَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِينَ » بر تکذیب‌کنندگان پیامبران در پذیرش اطاعت جانشینان (اوصیا)، و سخن او: « ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِينَ » بر کسانی که در حق آل محمد (ع) جنایت کردند؛ با وجود پریشانی در متن خبر. و این از باب تطبیق مصداق (جَرْی: انطباق مفهوم آیه بر مصداق‌های دیگر) است، نه تفسیر.