تفسیر آیهٔ ۴۰ سورهٔ قیامه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ لَيْسَ ذٰلِكَ بِقٰادِرٍ عَليٰ أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتيٰ » (آیا چنین آفریدگاری توانا نیست که مردگان را زنده کند؟). این آیه، استدلالی بر رستاخیز است؛ همان رستاخیزی که کافران تنها به سبب دور از ذهن دانستن، منکرش می‌شوند. این برهان با تکیه بر عمومیت قدرت خداوند و ثبوتِ آن در آفرینشِ نخستین اقامه شده است؛ با این بیان که بازآفرینی در مقایسه با آفرینش آغازین، هزینه‌ و زحمتی افزون ندارد، بلکه آسان‌تر است. سخن در تقریرِ این برهان، بارها در تفسیر آیاتی که به آن پرداخته‌اند گذشت.

بحث روایی

و در «مجمع البیان» در روایتی از براء بن عازب آمده است که گفت: چون این آیه نازل شد: « أَ لَيْسَ ذٰلِكَ بِقٰادِرٍ عَليٰ أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتيٰ » (آیا چنان خدایی توانا نیست که مردگان را زنده کند؟)، پیامبر خدا (ص) فرمود: «سُبْحانَكَ اللّٰهُمَّ وَ بَلىٰ» (پاک و منزّهی بارخدایا، آری [توانایی]). و این سخن از امام باقر و امام صادق (ع) نیز روایت شده است.

می‌گویم: در کتاب «الدر المنثور» از ابوهریره و دیگران روایت شده است که پیامبر (ص) هرگاه این آیه را می‌خواند، می‌فرمود:

«سبحانك اللهم و بلي» (پاک و منزّهی بارخدایا، آری)؛ و همچنین

در کتاب «عیون اخبار الرضا» از امام رضا (ع) روایت شده است که ایشان هرگاه این سوره را قرائت می‌فرمود، به هنگام پایان آن می‌گفت: «سبحانک اللهم بلی» (پاک و منزّهی بارخدایا، آری).