تفسیر آیهٔ ۳۵ سورهٔ مدثر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّهٰا لَإِحْدَي الْكُبَرِ » (همانا آن [دوزخ] یکی از بزرگ‌ترین پدیده‌هاست)؛ مفسران یادآور شده‌اند که ضمیر به «سَقَر» بازمی‌گردد، و «كُبَر» جمعِ «كُبرى» است. مراد از اینکه سقر یکی از بزرگ‌ترین‌هاست، این است که آن دوزخ، یکی از بزرگ‌ترین و سهمگین‌ترین بلاهاست که هیچ بلا و مصیبت دیگری با آن برابری نمی‌کند؛ چنان‌که در زبان عربی می‌گویند: «هو أحد الرجال» (او یکی از مردان است؛ یعنی میان آنان همتا و مانندی ندارد). و این جمله جوابِ سوگند است.

معنای آیه چنین است: به این‌ها و آن‌ها سوگند یاد می‌کنم که بی‌گمان سقر یکی از بزرگ‌ترین مصیبت‌ها — بلکه بزرگ‌ترينِ آن‌ها — است تا مایهٔ هشدار به آدمیان باشد.

بعید نیست که « كَلاّٰ » رد و انکاری باشد بر سخن آن کافر دربارهٔ قرآن که گفت: « إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ يُؤْثَرُ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ قَوْلُ الْبَشَرِ » (این جز جادویی که از پیشینیان روایت می‌شود نیست؛ این جز گفتار آدمیزاد نیست)، و ضمیر در « إِنَّهٰا » نیز به قرآن بازگردد از آن رو که قرآن مجموعه‌ای از آیات است [و آياتْ مؤنث است]، یا اینکه از بابِ مطابقتِ اسم «إنّ» با خبرش [در تأنيث] آمده باشد.

معنا در این صورت چنین می‌شود: آن‌گونه که او گفت نیست؛ به این‌ها و آن‌ها سوگند می‌خورم که همانا قرآن — یعنی آیات آن — یکی از بزرگ‌ترین نشانه‌های الهى است تا هشداری برای آدمیان باشد.

برخی نیز گفته‌اند: جملهٔ « إِنَّهٰا لَإِحْدَي الْكُبَرِ » بیان علّت برای آن رد و انکار است، و سوگندْ جمله‌ای معترضه برای تأكيد است که جوابی ندارد، یا اینکه جوابِ آن در تقدیر گرفته شده و کلمهٔ «كلا» بر آن دلالت می‌کند.