أَفَأَمِنَ أَهۡلُ ٱلۡقُرَىٰٓ أَن يَأۡتِيَهُم بَأۡسُنَا بَيَٰتٗا وَهُمۡ نَآئِمُونَ
آیا ساکنان آن آبادی‌ها ایمن شده‌اند از اینکه عذاب ما شب‌هنگام، در حالی که به خواب رفته‌اند، دامنگیرشان شود؟
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۹۷ تا ۹۹ با هم
و چه لطیف است سخن خدای متعال که نخست فرمود: « أَ فَأَمِنَ أَهْلُ الْقُريٰ » (آیا اهل آبادی‌ها ایمن شده‌اند؟) و بعد فرمود: « أَ وَ أَمِنَ أَهْلُ الْقُريٰ » (یا آیا اهل آبادی‌ها ایمن شده‌اند؟) و سپس فرمود: « أَ فَأَمِنُوا مَكْرَ اللّٰهِ » (آیا از مکر خدا ایمن شده‌اند؟). این تعبیر سوم — که در همین آیه آمده — جمع‌بندی و خلاصه‌ای از هر دو انکار و توبیخِ پیشین در آن دو آیه است. در هر دو آیهٔ نخست، عبارت «اهل آبادی‌ها» به صورت اسم ظاهر ذکر شد و در آیهٔ دوم نفرمود: «أ و أمنوا...» (تا با ضمیر بیاورد)، تا اینکه ضمیر جمع در آیهٔ سوم (در «أَ فَأَمِنُوا») به همهٔ کسانِ یادشده در هر دو آیه بازگردد؛ گویی اهل آبادی‌ها در حال خواب، گروهی جدا از اهل آبادی‌ها در حال بازی و سرگرمی فرض شده‌اند.
تفسیر آیهٔ ۹۷ سورهٔ اعراف، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۸، صفحهٔ ۲۰۱ تا ۲۰۲ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/7/97/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « أَ فَأَمِنَ أَهْلُ الْقُريٰ أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنٰا بَيٰاتاً وَ هُمْ نٰائِمُونَ » (آیا اهل آبادی‌ها ایمن شده‌اند از اینکه عذاب سخت ما شب‌هنگام و در حالی که به خواب رفته‌اند، به سراغشان بیاید؟).
«البيات» و «التبييت» به معنای شبیخون زدن و شبانه به سراغ دشمن رفتن است. این کار خود نوعی مکر (غافلگیری) به شمار می‌آید؛ زیرا شب مایهٔ آرامش است و انسان در آن آرام می‌گیرد و طبعاً تمایل دارد استراحت کند و با خواب و سکون، از هر کار دیگری دست بکشد.
مضمون این آیه نتیجهٔ مطالب پیشین است؛ یعنی هنگامی که حال و روز اهل آبادی‌ها چنین است که به محسوساتِ دمِ دست خود مغرور می‌شوند و از فرای آن غفلت می‌ورزند، تا آنجا که ناگهان غافلگیر می‌گردند و عذابْ بی‌خبر گریبانشان را می‌گیرد، پس آیا ایمن گشته‌اند، از اینکه عذاب خدا شبانه و در حال خواب، آن‌گاه که غفلت سراسر وجودشان را فرا گرفته است، به سراغشان بیاید؟