تفسیر آیهٔ ۵۹ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لَقَدْ أَرْسَلْنٰا نُوحاً إِليٰ قَوْمِهِ » (همانا ما نوح را به‌سوی قومش فرستادیم...) تا پایان آیه. خدای پاک و منزه داستان پیامبران را با سرگذشت او آغاز کرده است، و او نخستین رسولی است که خدای پاک و منزه شرح داستانش را در قرآن بازگو می‌کند؛ چنان‌که مشروحِ سخن دربارهٔ سرگذشت او، اگر خدای متعال بخواهد، در سورهٔ هود خواهد آمد.

حرف «لام» در عبارت « لَقَدْ أَرْسَلْنٰا نُوحاً » برای سوگند است و به‌قصد تأکید آورده شده، چراکه روی سخن با مشرکان است و آنان نبوت را انکار می‌کردند. و دربارهٔ عبارت « فَقٰالَ يٰا قَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مٰا لَكُمْ مِنْ إِلٰهٍ غَيْرُهُ » (پس گفت: ای قوم من، خدا را بپرستید که هیچ معبودی جز او برای شما نیست)، آنان را با ندای « يٰا قَوْمِ » (ای قوم من) فراخواند و به خود نسبت داد تا هماهنگ با مقتضای خیرخواهی رفتار کند؛ همان دلسوزی و خیرخواهی‌ای که اندکی بعد به آنان خبر خواهد داد که در حقشان دارد. او در آغاز دعوت، نخست آنان را به یکتاپرستیِ خدای متعال فراخواند؛ زیرا به پرستش خدا دعوتشان کرد و خبر داد که هر معبودی جز او نفی شده و وجود ندارد. بدین‌ترتیب، این سخن، دعوت به پرستشِ خدای یگانه است، بدون آنکه در عبادت، دیگری با او شریک قرار داده شود؛ و توحید همین است.

سپس با این سخن به آنان هشدار داد: « إِنِّي أَخٰافُ عَلَيْكُمْ عَذٰابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ » (همانا من از عذاب روزی بزرگ بر شما بیمناکم)، که ظاهر آن روز قیامت است. بنابراین در این کلام، دعوت به دو اصل از اصول دین یعنی توحید و معاد وجود دارد؛ اما اصل سوم یعنی نبوت را به‌زودی با این سخن خود آشکارا بیان خواهد کرد: « يٰا قَوْمِ لَيْسَ بِي ضَلاٰلَهٌ وَ لٰكِنِّي رَسُولٌ » (ای قوم من، هیچ گمراهی‌ای در من نیست، بلکه من فرستاده‌ای هستم...) تا پایان آیه.

افزون بر این، در خودِ این دعوت—که فراخواندن به گونه‌ای از پرستش بود که آن را نمی‌شناختند—و نیز در هشداردادن به عذاب قیامت که از آن بی‌خبر بودند، اشاره‌ای به رسالت از جانب همان کسی وجود داشت که به‌سویش دعوت می‌کرد. شاهد بر این معنا، سخنِ نوح در پاسخ به آنان است که فرمود: « أَ وَ عَجِبْتُمْ أَنْ جٰاءَكُمْ ذِكْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَليٰ رَجُلٍ مِنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ » (آیا تعجب کرده‌اید که پندی از سوی پروردگارتان به‌واسطهٔ مردی از خودتان برای شما آمده است تا بیمتان دهد؟)؛ زیرا این سخن نشان می‌دهد که آنان با شنیدنِ نخستین کلامِ دعوتش، یعنی « يٰا قَوْمِ اعْبُدُوا اللّٰهَ مٰا لَكُمْ مِنْ إِلٰهٍ غَيْرُهُ » (ای قوم من، خدا را بپرستید که هیچ معبودی جز او برای شما نیست)، از رسالت او به شگفت آمده بودند.