تفسیر آیهٔ ۵۵ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و ممکن است مراد از تضرع و خفیه، دعا با صدای بلند و در نهان باشد؛ و اینکه واژهٔ «تضرع» به جای صدای بلند نشانده شده، بدان جهت است که بلند کردنِ صدا در دعا با ادب بندگی ناسازگار است، مگر اینکه همراه با تضرع و زاری باشد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۴ تا ۵۸ با هم

این آیات به آیات پیشین پیوسته و با آن‌ها مرتبط است؛ چراکه آیات گذشته فرجام ناگوار شرک به خدا و تکذیب آیات او را بیان می‌کرد و نشان می‌داد که این کار، انسان را به‌سوی هلاکت همیشگی و بدبختی جاودان می‌کشاند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۵۵ و ۵۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « اُدْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَهً » (پروردگار خود را با تضرع و پنهانی بخوانید) تا پایان دو آیه. «تضرع» همان تذلل و فروتنی است که از «ضراعت» به معنای ضعف و ذلت گرفته شده است. «خفیه» نیز به معنای پنهان شدن است و بعید نیست که کنایه از تذلل و فروتنی باشد که برای تأکید بر تضرع آمده است؛ چراکه انسانِ متذلل گویی از شدت احساس کوچکی و خواری، خود را پنهان می‌کند.

آیهٔ پیشین: « إِنَّ رَبَّكُمُ اللّٰهُ الَّذِي خَلَقَ » (پروردگار شما خدایی است که آفرید...) به پروردگاریِ یگانه و بی‌شریک او یادآوری می‌کرد؛ از این رو که او به‌تنهایی آفریننده است و تدبیر آفریدگانش نیز تنها با اوست. بنابراین، آمدن این دو آیه در پی آن، به‌منزلهٔ نتیجه‌گیری از آن بیان است؛ و آن نتیجه، فراخواندن به خواندن او و بندگی‌اش و حکم به برگرفتن آیینی است که با پروردگاریِ خدای متعال سازگار باشد، یعنی همان پروردگاریِ بدون هیچ شریکی در آفرینش و تدبیر.

از همین رو، نخست به آیین بندگی فراخواند و فرمود: « اُدْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَهً إِنَّهُ لاٰ يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ وَ لاٰ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاٰحِهٰا » (پروردگار خود را با تضرع و پنهانی بخوانید، بی‌گمان او از حدگذرندگان را دوست ندارد؛ و در زمین پس از اصلاح آن فساد نکنید). پس فرمان داد که او را با تضرع و فروتنی بخوانند و این دعا پنهانی باشد، بدون آشکار کردنی که از ادب بندگی به دور و از شیوهٔ آن بیرون است ــ بنا بر اینکه حرف «واو» در « تَضَرُّعاً وَ خُفْيَهً » برای جمع باشد ــ یا اینکه او را با تضرع و زاری بخوانند که معمولاً تا اندازه‌ای همراه با صدای بلند است، و یا با پنهانی و آهستگی؛ زیرا این امر لازمهٔ بندگی است، و هرکس جز این رفتار کند از مرز بندگی تجاوز کرده است، و بی‌گمان خداوند متجاوزان را دوست ندارد.