تفسیر آیهٔ ۵۲ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَقَدْ جِئْنٰاهُمْ بِكِتٰابٍ فَصَّلْنٰاهُ عَليٰ عِلْمٍ » تا پایان آیه («و بی‌گمان کتابی برایشان آوردیم که آن را از روی دانشی [کامل] تفصیل داده و روشن ساخته‌ایم»). این آیه بازگشت به آغاز سخن است؛ یعنی این فرمودهٔ او در ابتدای آیات: « فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَريٰ عَلَي اللّٰهِ كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِآيٰاتِهِ » («پس کیست ستمکارتر از کسی که بر خدا دروغ ببندد یا آیاتش را تکذیب کند؟»). معنا این است: چه کسی ستمکارتر از اینان است، در حالی که ما حجت را بر آنان تمام کردیم و بیانی روشن برایشان اقامه نمودیم و کتابی به سویشان آوردیم که با علم و آگاهیِ کامل از نازل‌کردنش، آن را به تفصیل بیان کرده و به آنان فرو فرستادیم؟

عبارت « عَليٰ عِلْمٍ » (از روی دانشی کامل) به « لَقَدْ جِئْنٰاهُمْ » (بی‌گمان برایشان آوردیم) وابسته است و این واژه دربردارندهٔ استدلالی بر حقانیت این کتاب است؛ و معنای در تقدیر چنین است: «و بی‌گمان کتابی حق برایشان آوردیم؛ و چگونه حق نباشد، در حالی که با دانشی از سوی ما نسبت به حقایق و مطالبی که در بر دارد نازل شده است؟»

و سخن خدای متعال: « هُديً وَ رَحْمَهً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ » («که هدایت و رحمتی برای گروهی است که ایمان می‌آورند»)، یعنی مایهٔ هدایت و راه‌نمایی برای همگان است و رحمتی ویژه برای ایمان‌آورندگان به آن؛ یا به این معنا که مایهٔ هدایت و رساندن مؤمنان به سرمنزل مقصود و رحمتی برای آنان است؛ که وجه نخست با سیاق کلام که مقامِ استدلال و احتجاج است، سازگارتر است.