تفسیر آیهٔ ۴۲ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ لاٰ نُكَلِّفُ نَفْساً إِلاّٰ وُسْعَهٰا » (و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، هیچ کس را جز به اندازهٔ توانش تکلیف نمی‌کنیم...) تا آخر آیه.

این آیه و آیات پس از آن برای کامل کردنِ بیانِ حالِ دو گروهِ کافران و مؤمنان است، و نیز مانند مقدمه‌چینی برای سخن آیندهٔ اوست که می‌فرماید: « وَ نٰاديٰ أَصْحٰابُ الْجَنَّهِ أَصْحٰابَ النّٰارِ » (و بهشتیان، دوزخیان را ندا درمی‌دهند...) تا آخر آیه.

و جملهٔ « لاٰ نُكَلِّفُ نَفْساً إِلاّٰ وُسْعَهٰا » (هیچ کس را جز به اندازهٔ توانش تکلیف نمی‌کنیم) برای تخفیف و آسان‌گیری و تقویت امید در دل‌های مؤمنان آورده شده است؛ چرا که مقید ساختن ایمان به انجام کارهای شایسته — با توجه به اینکه واژهٔ «الصالحات» جمعی همراه با الف‌ولام است و بر فراگیری و شمول دلالت دارد — در ظاهر این معنا را می‌دهد که باید به همهٔ کارهای شایسته عمل شود تا هیچ عمل نیکی از قلم نیفتد، در حالی که کمتر کسی از اهل ایمان به انجام همهٔ کارهای نیک توفیق می‌یابد و این امر درِ امید را به روی بیشتر مؤمنان می‌بندد. از این رو خدای پاک و منزه یادآور شد که تکلیف تنها به اندازهٔ توان است؛ پس هر کس پس از ایمان به خدا، به اندازهٔ توانش کارهای شایسته انجام دهد — بی‌آنکه بر خود سخت بگیرد و باری فراتر از طاقتش را بر دوش کشد — از اهل این آیه خواهد بود و از اهل بهشت است که در آن جاودانه‌اند.