تفسیر آیهٔ ۴۱ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهٰادٌ وَ مِنْ فَوْقِهِمْ غَوٰاشٍ » (برای آنان از جهنم بستری است و از بالای سرشان پوشش‌هایی...) تا آخر آیه. جهنم نامی از نام‌های آتش آخرت است که عذاب با آن انجام می‌گیرد؛ و گفته شده برگرفته از سخن عرب است که می‌گویند: «بئر جهنام» یعنی چاهی با ژرفای بسیار دور؛ و نیز گفته شده واژه‌ای فارسی است که معرب شده (به قالب عربی درآمده) است. «مهاد» به معنای زیرانداز و بستری است که گسترده می‌شود و «مهد صبی» (گهوارهٔ کودک) نیز از همین ریشه است؛ و «غواشی» جمع «غاشیه» به معنای چیزی است که بر شیء می‌افتد و آن را می‌پوشاند، و «غاشیهٔ زین» (روکش زین اسب) نیز از همین باب است.

با این سخن پروردگار که: « لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهٰادٌ وَ مِنْ فَوْقِهِمْ غَوٰاشٍ » (برای آنان از جهنم بستری است و از بالای سرشان پوشش‌هایی است) این معنا بیان شده که عذاب از زیر پایشان و از بالای سرشان آنان را فرا گرفته است؛ و باقی آیه روشن است.

بحث روایی

و در کتاب «الدر المنثور»، ابن مَردویه از عایشه روایت کرده است که پیامبر (ص) این آیه را تلاوت فرمود:

« لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهٰادٌ وَ مِنْ فَوْقِهِمْ غَوٰاشٍ » (برای آنان از دوزخ بستری است و از بالای سرشان پوشش‌هایی [از آتش]). سپس فرمود: این‌ها طبقه‌هایی از بالای سر او و طبقه‌هایی از زیر پای او هستند؛ دانسته نیست آنچه بالای اوست بزرگ‌تر است یا آنچه زیر پای اوست؟ جز اینکه لایه‌های زیرین او را بالا می‌آورند و لایه‌های زبرین او را فرو می‌نشانند، و [آن طبقه‌ها] چنان بر او تنگ می‌گیرند تا مانند آهنِ ته تیر در چوبِ تیر [فشرده] شود.