تفسیر آیهٔ ۱۲۳ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و این سخن او: « إِنَّ هٰذٰا لَمَكْرٌ مَكَرْتُمُوهُ فِي الْمَدِينَهِ » (بی‌گمان این نیرنگی است که در شهر به راه انداخته‌اید...) تا پایان آیه، آنان را به تبانی و توافق پنهانی در شهر متهم می‌کند. مقصودش این است که چون مأموران، ساحران را از شهرهای پراکنده و گوناگون گرد آوردند و به نزد فرعون آوردند و آنان موسی را دیدند، همگی هم‌داستان شدند تا با فرعون و درباریانش نیرنگ ببازند و بر شهر چیره شوند و اهلش را بیرون کنند؛ چرا که آنان پیش از آن، موسی را ندیده بودند، پس اگر بر چیزی هم تبانی کرده باشند، حتماً پس از گردهم‌آمدنشان در پایتخت او بوده است.

فرعون با سخن خود: « آمَنْتُمْ بِهِ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ » (پیش از آنکه به شما رخصت دهم به او ایمان آوردید)، ایمانشان را تقبیح و رد کرد؛ سپس با گفتنِ « إِنَّ هٰذٰا لَمَكْرٌ » (بی‌گمان این نیرنگی است...) آنان را متهم ساخت که همگی برای توطئه‌چینی هم‌پیمان شده‌اند تا اهالی شهر را از آن برانند، تا بدین وسیله جرم افساد در زمین را بر آنان بار کند؛ جرمی که دست او را برای اعمال سیاست و گوشمالی دادنِ آنان با شدیدترین کیفرها باز می‌گذاشت.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۲۳ و ۱۲۴ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ فِرْعَوْنُ آمَنْتُمْ بِهِ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ » (فرعون گفت: پیش از آنکه به شما اجازه دهم به او ایمان آوردید؟) تا آخرِ دو آیه. فرعون از سر تکبر و خودبزرگ‌بینی با این عبارت به آنان رو کرد: « آمَنْتُمْ بِهِ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ » (پیش از آنکه به شما رخصت دهم به او ایمان آوردید). این جمله، کلامی خبری است که با توجه به مقام سخن، معنای انکار و سرزنش را می‌رساند؛ و نیز جایز است پرسشی انکاری یا توبیخی باشد که نشانهٔ پرسش از آن حذف شده است.

سپس آنان را با این سخن تهدید کرد: « فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ » (به‌زودی خواهید دانست). آن‌گاه آن را با این گفتارش آشکار و به تفصیل بیان کرد: « لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلاٰفٍ ثُمَّ لَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ » (قطعاً دست‌ها و پاهایتان را وارونه [یک دست از یک سو و پای دیگر از سوی مخالف] قطع می‌کنم، سپس حتماً همگی‌تان را به دار می‌آویزم). بدین‌گونه فرعون آنان را تهدیدی بسیار مؤکد کرد؛ نخست با قطع کردن دست‌ها و پاها به‌صورت مخالف (وارونه)، یعنی بریدن دست راست همراه با پای چپ، یا دست چپ همراه با پای راست؛ و به‌طور خلاصه قطع کردن دست و پا از جهت مخالفِ سمتی که دیگری از آن بریده شده است.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰۳ تا ۱۲۶ با هم

آنچه خداوند در کتاب خود از داستان آمدن موسی به‌سوی فرعون با آن رسالتی که خدا به او داده بود و او را با معجزهٔ عصا و دست درخشان همراه برادرش هارون تأیید کرد و آوردن آن دو نشانه، سپس گردآوری ساحران به دست فرعون و رویارویی با جادوی آنان، و چیره ساختن معجزهٔ موسی بر سحر آنان از سوی خداوند و ایمان آوردن ساحران حکایت فرموده، در مجموع از آنچه در این آیات آمده فراتر نمی‌رود. ادامه در متن کامل