تفسیر آیهٔ ۱۴ سورهٔ قلم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَنْ كٰانَ ذٰا مٰالٍ وَ بَنِينَ » (به خاطر اینکه مال و فرزندانی دارد)؛ ظاهر این است که این عبارت با در تقدیر گرفتن «لام تعلیل» (به معنای «زیرا، به علت آنکه») آمده و به فعلی وابسته است که از مجموع صفات ناپسند یادشده به دست می‌آید؛ یعنی او چنین و چنان می‌کند، چون مال و پسرانی دارد؛ پس به خاطر داشتن آن‌ها سرمست شد و به نعمت خدا ناسپاسی ورزید، و به جای آنکه خدا را بر نعمتش سپاس گزارد و خود را اصلاح کند، به هر صفت زشت و ناپسندی آلوده گشت. از این رو، این آیه در بیان نکوهش و سرزنشِ طعنه‌آمیز، همانند این سخن الهی است که می‌فرماید: « أَ لَمْ تَرَ إِلَي الَّذِي حَاجَّ إِبْرٰاهِيمَ فِي رَبِّهِ أَنْ آتٰاهُ اللّٰهُ الْمُلْكَ » (آیا کسی را ندیدی که با ابراهیم دربارهٔ پروردگارش به ستیز و مجادله برخاست، از آن رو که خدا به او پادشاهی داده بود؟).

و گفته شده: این جمله به سخن پیشین که فرمود « لاٰ تُطِعْ » (پیروی مکن) وابسته است و معنایش این است: از او به خاطر اینکه مال و فرزندانی دارد اطاعت مکن؛ یعنی مالدار بودن و داشتنِ پسران، تو را به پیروی از او وادار نسازد؛ اما معنای پیشین نزدیک‌تر و فراگیرتر است.

و گفته‌اند: جایز نیست که این عبارت به «قٰالَ» در جملهٔ شرطیهٔ بعد وابسته باشد؛ زیرا از نظر دانشمندان نحو (دستور زبان عربی)، آنچه بعد از شرط می‌آید، در ماقبلِ خود اثر دستوری نمی‌گذارد.