تفسیر آیهٔ ۲۰ سورهٔ ملک

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَمَّنْ هٰذَا الَّذِي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمٰنِ إِنِ الْكٰافِرُونَ إِلاّٰ فِي غُرُورٍ » (یا کیست آن کس که سپاه شماست تا شما را در برابر خدای رحمان یاری دهد؟ کافران جز در فریبی [بزرگ] نیستند). این آیه توبیخ و سرزنشی برای آنان به سبب برگزیدن معبودانی جز خداست تا یاری‌شان کنند؛ از همین رو سیاق کلام از غایب به مخاطب برگشت و آنان را مستقیماً مخاطب ساخت تا سرزنش بر ایشان سخت‌تر شود.

و معنای فرمودهٔ او: « أَمَّنْ هٰذَا الَّذِي » تا آخر آیه، این است: بلکه چه کسی است که بتوان به او اشاره کرد و گفت: «این همان سپاهی است که اگر خدای رحمان برای شما گزند یا عذابی بخواهد، شما را در برابر او یاری می‌دهد»؟ پس هیچ کس جز خدا نیست که بتواند شما را در برابر او یاری رساند. در این تعبیر اشاره‌ای است به خطای آنان در اینکه برخی از آفریدگان خدا را معبود گرفتند تا در گرفتاری‌ها یاری‌شان دهند، در حالی که آن معبودان بنده و مملوک خدایند و نه برای خود سودی و زیانی در اختیار دارند و نه برای دیگری.

و چون پاسخی نداشتند، خدای متعال خود پاسخ داد و فرمود: « إِنِ الْكٰافِرُونَ إِلاّٰ فِي غُرُورٍ »؛ یعنی فریب و خودفریبی سراسر وجودشان را فرا گرفته و پوشانده است، تا آنجا که الوهیتِ ادعاییِ معبودانشان را در نظرشان واقعی جلوه داده است.