تفسیر آیهٔ ۵۶ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ » (بگو: من بازداشته شده‌ام از اینکه کسانی را که جز خدا می‌خوانید عبادت کنم) تا پایان آیه.

پیامبر مأمور شده است به آنان خبر دهد که نهی از پرستش شریکانشان به او رسیده است؛ و این خبر دادن، خود نوعی نهیِ کنایی از پرستش آن‌ها است. سپس با فرمودهٔ خود: « قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَكُمْ » (بگو: از خواسته‌های نفسانی شما پیروی نمی‌کنم) به ملاک و ریشهٔ نهی از پرستش آن‌ها اشاره کرد؛ و آن این است که پرستش معبودانِ آنان پیروی از هوای نفس است و از چنین کاری نهی شده است. سپس با جملهٔ « قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ » (در این صورت گمراه شده‌ام و از راه‌یافتگان نیستم) به علتِ خودداری از پیرویِ هوای نفس اشاره فرمود، که همانا گمراهی و بیرون رفتن از جمع راه‌یافتگان است؛ راه‌یافتگان همان کسانی هستند که به صفتِ پذیرش هدایت خدای پاک و منزه آراسته شده و به آن شناخته شده‌اند. بنابراین، پیروی از هوای نفس با استقرار صفتِ هدایت در جان انسان ناسازگار است و مانع می‌شود که نور توحید به گونه‌ای پایدار و سودبخش بر دلش بتابد.

از همهٔ این‌ها بیانی کامل و مستدل برای نهی از پرستش بت‌ها یا بازایستادن از آن به دست می‌آید، و خلاصهٔ آن این است که: پرستش بت‌ها پیروی از هوای نفس است، و در پیروی از هوای نفس، گمراهی و بیرون رفتن از صفِ راه‌یافتگان به هدایت الهی نهفته است.