تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ » (هر کس در آن روز عذاب از او برگردانده شود، قطعاً خدا به او رحم کرده است)...؛ معنای آیه روشن است و این آیه، کامل‌کنندهٔ برهانی است که در آیهٔ پیشین بیان شد؛ زیرا در نگاه نخست و ابتدایی، ظاهر آیهٔ قبل این بود که پیامبر (ص) برای واجب‌بودن توحید تنها بر خودش اقامهٔ دلیل می‌کند، بدین معنا که خدا او را از شرک نهی فرموده، پس بر او واجب است که خدا را به یگانگی بپرستد تا از عذاب آخرت در امان بماند.

از این رو، در نگاه فرد غافل و بی‌اندیشه چنین می‌نماید که می‌تواند به این دلیل اشکال کند و بگوید: از آنجا که طبق ادعایت این نهی ویژهٔ خودت بوده است، پس ترس از عذاب و در پیِ آن واجب‌بودن توحید نیز ویژهٔ خودت خواهد بود؛ بنابراین، این دلیلْ وجوب توحید و نفیِ شریک را برای دیگران ایجاب نمی‌کند و حجتی علیه خودت خواهد شد، نه علیه دیگران.

پس خداوند با کلام خود که « مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ » (هر کس در آن روز عذاب از او برگردانده شود، قطعاً خدا به او رحم کرده است) فهماند که عذاب او بر سرِ همگان سایه افکنده و همه‌کس را فرا گرفته است و هیچ رهایی از آن نیست مگر به رحمت او؛ بنابراین، بر هر انسانی واجب است که از عذاب آن روز بر جان خویش همان ترسی را داشته باشد که پیامبر (ص) بر خود دارد. در نتیجه، این حجت عمومی است و بر تمام مردم اقامه شده، نه اینکه ویژهٔ آن حضرت (ص) باشد.