سَيَقُولُ ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْ لَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ مَآ أَشۡرَكۡنَا وَلَآ ءَابَآؤُنَا وَلَا حَرَّمۡنَا مِن شَيۡءٖۚ كَذَٰلِكَ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ حَتَّىٰ ذَاقُواْ بَأۡسَنَاۗ قُلۡ هَلۡ عِندَكُم مِّنۡ عِلۡمٖ فَتُخۡرِجُوهُ لَنَآۖ إِن تَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَإِنۡ أَنتُمۡ إِلَّا تَخۡرُصُونَ
کسانی که شرک ورزیدند به‌زودی خواهند گفت: اگر خدا می‌خواست، نه ما شرک می‌ورزیدیم و نه پدرانمان، و نه چیزی را تحریم می‌کردیم. کسانی هم که پیش از آنان بودند بدین‌گونه [پیامبران را] تکذیب کردند تا آن‌که عذاب ما را چشیدند. بگو: آیا نزد شما دانشی هست که آن را برای ما آشکار سازید؟ شما جز از گمان پیروی نمی‌کنید و جز به دروغ و تخمین سخن نمی‌گویید.
تفسیر آیهٔ ۱۴۸ سورهٔ انعام، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۷، صفحهٔ ۳۶۶ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/6/148/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَكْنٰا وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ شَيْءٍ » (کسانی که شرک ورزیدند به‌زودی خواهند گفت: اگر خدا می‌خواست، نه ما شرک می‌آوردیم و نه پدرانمان، و نه چیزی را حرام می‌کردیم). این آیه استدلالِ آنان را به این دلیل یادآور می‌شود، سپس به آنان پاسخ می‌دهد که به حقیقتِ آن نادان‌اند و در این سخن تنها بر گمان و تخمین تکیه می‌کنند. این سخن، سخنی حق است که در بسیاری از آیات قرآن نیز آمده است، اما نتیجه‌ای را که آنان در نظر داشتند، در پی ندارد.
زیرا آنان به این سخن استدلال کردند تا ثابت کنند شرک ورزیدنشان و حرام دانستنِ آنچه خدا روزی‌شان کرده، با امضا و رضایتِ خدای پاک و منزه است و باکی بر آنان در این کار نیست. پس دلیلشان این بود که اگر خدا از ما چیزی خلافِ شرک و تحریمِ کنونی‌مان می‌خواست، قطعاً ناچار به ترک شرک و تحریم می‌شدیم؛ و از آنجا که نخواسته است، این نخواستن به‌منزلهٔ اجازه دادن در شرک و تحریم است، پس باکی بر این شرک و تحریم نیست.
اما این دلیل هرگز چنین نتیجه‌ای به بار نمی‌آورد؛ بلکه تنها این نتیجه را می‌دهد که خدای پاک و منزه، از آنجا که چنین چیزی را [به اجبارِ تکوینی] از آنان نخواسته، آنان را در جایگاه اضطرار و اجبار قرار نداده است؛ بنابراین، آنان هم در شرک ورزیدن و خودداری از آن، و هم در تحریم کردن و واگذاشتنِ آن، صاحب‌اختیارند. پس خدای متعال حق دارد آنان را به ایمان به خود و دست کشیدن از بافته‌های پنداری فراخواند. ازاین‌رو، حجتِ رسا و تمام تنها از آنِ خداست و آنان در این ادعا دلیلی جز پیروی از گمان و تخمین ندارند.