تفسیر آیهٔ ۸۸ سورهٔ واقعه

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۸۸ و ۸۹ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « فَأَمّٰا إِنْ كٰانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ فَرَوْحٌ وَ رَيْحٰانٌ وَ جَنَّهُ نَعِيمٍ » (اما اگر [آن درگذشته] از مقربان باشد، پس آسایش و روزی و بهشت پرنعمت برای اوست). این سخن بازگشتی است به بیان حال گروه‌های سه‌گانه‌ای که در آغاز سوره یاد شدند، در هنگام مرگ و پس از آن؛ و ضمیر «كٰانَ» به شخص درگذشته برمی‌گردد که از سیاق کلام دانسته می‌شود. مراد از مقربان نیز همان پیشگامانِ مقربی هستند که پیش‌تر یاد شدند. «رَوْح» به معنای آسایش و راحتی است، و «رَيْحان» به معنای روزی؛ و برخی گفته‌اند: ریحان، همان گیاه خوشبوی بهشتی است که نزد او آورده می‌شود و او آن را می‌بوید و جان می‌سپارد.

و معنا چنین است: اما اگر درگذشته از مقربان باشد، برای او ــ یا پاداش او ــ آسایشی از هر غم و اندوه و درد، و روزی‌ای از روزی‌های بهشت، و بهشتی پرنعمت خواهد بود.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۸۸ و ۸۹ با هم

و در همان کتاب، به سند خود از ابوبصیر روایت کرده است که گفت: شنیدم امام صادق (ع) می‌فرمود: « فَأَمّٰا إِنْ كٰانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ فَرَوْحٌ وَ رَيْحٰانٌ » (اما اگر او از مقرّبان باشد، در آسایش و ریحان خواهد بود) در گورش، « وَ جَنَّهُ نَعِيمٍ » (و بوستانی پرنعمت) در آخرت.

و در کتاب «الدر المنثور» آمده است که قاسم بن منده در کتاب «الأحوال و الإيمان بالسؤال» از سلمان روایت کرده است که گفت: پیامبر خدا (ص) فرمود: «إن أول ما يبشر به المؤمن عند الوفاه-بروح و ريحان و جنه نعيم-و إن أول ما يبشر به المؤمن في قبره أن يقال:أبشر برضا الله تعالي و الجنه قدمت خير مقدم-قد غفر الله لمن شيعك إلي قبرك،و صدق من شهد لك،و استجاب لمن استغفر لك.» (نخستین مژده‌ای که هنگام مرگ به مؤمن داده می‌شود، آسایش و ریحان و بهشت پرنعمت است؛ و نخستین مژده‌ای که در گورش به او می‌دهند این است که به او گفته می‌شود: مژده باد بر تو خشنودی خدای متعال و بهشت! به بهترین جایگاه وارد شدی؛ همانا خداوند کسانی را که تو را تا گورت تشییع کردند آمرزید، گواهیِ آنانی را که برایت شهادت دادند تصدیق فرمود، و دعای کسانی را که برایت آمرزش خواستند اجابت کرد).