تفسیر آیهٔ ۴۵ سورهٔ واقعه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّهُمْ كٰانُوا قَبْلَ ذٰلِكَ مُتْرَفِينَ » (چرا که آنان پیش از این، غرق در نعمت و سرمست بودند).
این آیه علّت گرفتار شدن اهل شمال را در عذاب بیان می‌کند، و اشاره با «ذٰلِكَ» به عذاب یادشدهٔ آنان در روز قیامت است. «اِترافِ نعمت» نسبت به انسان، به معنای سرمست و سرکش ساختن اوست؛ بدین‌گونه که نعمت چنان جانش را به خود سرگرم می‌کند که از ورای آن غافل می‌شود. بنابراین، «مُتْرَف» (سرمست و غافل از نعمت) بودن انسان عبارت است از دلبستگی او به نعمت‌های دنیاییِ موجود و آنچه از دنیا می‌طلبد، خواه آن نعمت‌ها بسیار باشند یا اندک.

بنابراین، این اشکال وارد نیست که بگویند بسیاری از اهل شمال، از مترفان — یعنی گشایش‌یافتگان در ناز و نعمت فراوان — نبوده‌اند؛ زیرا انسان همواره در میان نعمت‌های پروردگارش قرار دارد و نعمت نیز تنها مال و ثروت نیست، ازاین‌رو سرگرم شدن او به نعمت‌های پروردگارش و غافل ماندن از خودِ او، خوش‌گذرانی و سرمستیِ اوست. معنای آیه چنین است: ما تنها از آن رو به عذاب یادشده کیفرشان می‌دهیم که پیش از این وضعیتی چنین داشتند: در دنیا به سبب نعمت‌ها، سرمست و سرکش بودند.