تفسیر آیهٔ ۷۸ سورهٔ رحمن

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « تَبٰارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلاٰلِ وَ الْإِكْرٰامِ »؛ این آیه ستایشی زیبا از خدای متعال است؛ ازاین‌رو که هر دو جهانِ دنیا و آخرت سرشار از نعمت‌ها، بخشش‌ها و برکات فرودآمده از پیشگاه او به برکت رحمت گسترده‌اش است. بدین ترتیب روشن می‌شود که مراد از نام پربرکت او، همان نام «الرَّحمن» است که سوره با آن آغاز شده است، و «تبارک» به معنای فزونی خیرها و برکات صادرشده از جانب اوست.

بنابراین فرمودهٔ او: « تَبٰارَكَ اسْمُ رَبِّكَ » یعنی خجسته و پربرکت باد خدایی که به «الرحمن» نامیده شده، به‌سبب این‌همه نعمتی که افاضه فرموده است.

و فرمودهٔ او: « ذِي الْجَلاٰلِ وَ الْإِكْرٰامِ » اشاره به نامیده شدنِ او به نام‌های نیکو (اسماء حسنی) و آراسته بودنش به معانی وصفی و اوصاف جلال و جمال است؛ و صفات هر فاعلی، در کارهایش جلوه‌گر و دارای اثری است که کار را به کننده‌اش پیوند می‌دهد؛ ازاین‌رو، خدای متعال آفرینش را پدید آورد و نظام آن را سامان بخشید، چون او نوآفرین (بدیع)، آفریننده (خالق) و آغازگر هستی (مبدئ) است؛ و آفرینش را استوار ساخت، چون دانا (علیم) و کاراستوار (حکیم) است؛ و به اهل طاعت پاداش خیر داد، چون مهربان (ودود)، قدردان (شکور)، آمرزنده (غفور) و بخشاینده (رحیم) است؛ و بدکاران و نافرمانان را به بدی کیفر داد، چون دادستان (منتقم) و سخت‌کیفر (شدید العقاب) است.

پس توصیف پروردگار — که گستردگی رحمتش ستوده شد — به داشتن جلال و اکرام، برای اشاره به این حقیقت است که نام‌های نیکو و صفات والایش در فرود آمدن برکات و خیرات از جانب او نقش دارند، و نعمت‌ها و بخشش‌هایش نشانِ نام‌های نیکو و صفات والای او — که مبارک و برتر است — را بر خود دارند.