تفسیر آیهٔ ۴۲ سورهٔ طور

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَمْ يُرِيدُونَ كَيْداً فَالَّذِينَ كَفَرُوا هُمُ الْمَكِيدُونَ » (یا می‌خواهند نیرنگی بزنند؟ ولی کافران خود به دام نیرنگ افتاده‌اند). بنا بر آنچه راغب گفته، کید نوعی چاره‌اندیشی همراه با فریب است؛ و در مجمع‌البیان آمده است: «کید همان مکر است، و گفته‌اند: انجام‌دادن پنهانیِ کاری است که خشم دیگری را برانگیزد» (پایان سخن مجمع‌البیان).

ظاهر سیاق نشان می‌دهد که مراد از نیرنگشان، مکر آنان در حق پیامبر (ص) است؛ با اتهاماتی از قبیل کهانت، دیوانگی، شاعری و دروغ‌بافی که به ایشان زدند تا مردم از او روی برگردانند و دور شوند و در نتیجه دعوتش باطل و نورش خاموش شود. این در حقیقت نیرنگ و مکری از سوی خودشان بر ضدّ خویش است؛ چرا که خود را از سعادت جاودان محروم می‌سازند و از رهسپارشدن در صراط حق با این کردار؛ بلکه این نیرنگی است از جانب خدا که با سلب توفیق از آنان و مُهرنهادن بر دل‌هایشان رقم می‌خورد.

و گفته شده است منظور از نیرنگی که در سر دارند، همان توطئه‌ای است که در دارالندوه علیه پیامبر (ص) ترتیب دادند، و مراد از کافران، تکذیب‌کنندگانِ یادشده یعنی اهل دارالندوه هستند، و خداوند نیرنگشان را به خودشان بازگرداند و در روز بدر کشته شدند. بر پایهٔ این سخن، کلام از باب خبردادن از غیب خواهد بود، زیرا سوره مدت‌ها پیش از آن ماجرا نازل شده است؛ ولی این وجه با سیاق آیات تناسبی ندارد و بعید می‌نماید.