تفسیر آیهٔ ۵۴ سورهٔ ذاریات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ » (پس از آنان روی بگردان، که تو هرگز نکوهش نخواهی شد). این دستور، نتیجه و شاخه‌ای است از سرکشی، خودبزرگ‌بینی و پافشاریِ آنان بر دشمنی و لجاجت. پس معنای آیه این است: حال که ماجرا چنین است و به دعوت تو جز با سخنانی چون «او افسونگر یا دیوانه است» پاسخ ندادند و دعوتت چیزی جز دشمنی بر آنان نیفزود، از ایشان روی بگردان و برای اثبات حق با آنان مجادله مکن؛ چراکه تو هرگز سزاوار سرزنش نیستی، زیرا راه روشن را نشان داده‌ای و حجت را تمام کرده‌ای.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۲ تا ۶۰ با هم

این بخش، پایان سوره است و در آن، سخن به همان مطالب آغاز سوره بازمی‌گردد؛ یعنی انکار رستاخیزِ وعده‌داده‌شده از سوی کافران، روبه‌رو شدنِ آنان با پیامِ رسالت با سخنان گوناگون و متناقض، و سپس بیم دادنِ آنان از روزِ وعده‌داده‌شده. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۵۴ و ۵۵ با هم

در کتاب «مجمع‌البیان» با سند از مجاهد روایت شده است که گفت: علی بن ابی‌طالب (ع) در حالی که عمامه بسته و پیراهنش را به دور خود پیچیده بود بیرون آمد و فرمود: هنگامی که آیهٔ « فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ » (از آنان روی بگردان، که تو در خورِ سرزنش نیستی) نازل شد، هیچ‌کس از ما نماند مگر آنکه به هلاکت یقین پیدا کرد؛ چراکه به پیامبر گفته شد: « فَتَوَلَّ عَنْهُمْ » (از آنان روی بگردان). اما هنگامی که آیهٔ « وَ ذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْريٰ تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ » (و پند ده، زیرا پند دادن به مؤمنان سود می‌بخشد) نازل شد، دل‌هایمان آرام گرفت. و به روایت از کلبی، معنایش چنین است: کسانی از قومت را که ایمان آورده‌اند با قرآن موعظه کن، چراکه پند دادن به آنان سود می‌رساند.

می‌گویم: در کتاب «الدر المنثور» نیز این روایت نقل شده، و همچنین روایتی هم‌معنای آن از ابن‌راهویه و ابن‌مردویه از آن حضرت (ع) روایت شده است.