تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ حجرات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْويٰ » إلخ (بی‌گمان کسانی که صدایشان را نزد پیامبر خدا فرومی‌کشند، آنان کسانی هستند که خداوند دل‌هایشان را برای پرواپیشگی آزموده است...)؛ «غَضّ صوت» (فروداشتن صدا) نقطهٔ مقابل بلند کردن آن است، و معنای «امتحان»، آزمودن و سنجش است و این کار معمولاً برای آگاهی یافتن از وضع امری صورت می‌گیرد که پیش از آن پوشیده و ناشناخته بوده است. و از آنجا که نادانی دربارهٔ خدای متعال محال است، مراد از امتحان در اینجا تمرین دادن و عادت دادن است—چنان‌که گفته‌اند—یا تحمیل محنت و سختی بر دل است تا به تقوا خو بگیرد.

این آیه در مقام نوید دادنِ پاداش نیکو به کسانی است که صدای خود را نزد پیامبر خدا(ص) فرومی‌آورند، پس از آنکه آنان را بدین وصف ستوده که دل‌هایشان برای تقوا آزموده شده و کسی که آنان را برای این امر آزموده، خودِ خدای پاک و منزه است. در این شیوهٔ بیان، مضمون آیهٔ پیشین تأکید و تقویت شده و انگیزه‌ای برای بازایستادن از رفتارِ نهی‌شده در آن پدید آمده است.

در تعبیر از آن حضرت صلی‌الله‌علیه‌وآله در این آیه به «پیامبر خدا» (رسول الله)، پس از آنکه در آیه پیشین با تعبیر «پیامبر» (النبی) یاد شده بود، اشاره‌ای به ملاک و ریشه این حکم است؛ زیرا فرستاده از آن جهت که فرستاده است، هیچ امری از خود ندارد و هر شأن و اختیاری که دارد متعلق به فرستنده اوست. از این رو، بزرگداشت و احترام نهادن به او در حقیقت بزرگداشت و احترام به فرستنده او به شمار می‌رود؛ پس فروآوردن صدا نزد پیامبر خدا، بزرگداشت و تعظیم خدای پاک و منزه است. همچنین مداومت و استمرار بر این رفتار ـ چنان‌که از تعبیر « يَغُضُّونَ » (فرو می‌آورند) که بر استمرار دلالت دارد برمی‌آید ـ نشان‌دهنده خو گرفتن آنان به تقوا و آزمودن دل‌هایشان از سوی خدای متعال برای پذیرش تقواست.

و این سخن او که: « لَهُمْ مَغْفِرَهٌ وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ » (برای آنان آمرزش و پاداشی بزرگ است)، وعده‌ای نیکو به ایشان در برابر همان تقوای الهی است که در دل دارند، و فرجام نیک همواره از آنِ تقواست.