تفسیر آیهٔ ۲۸ سورهٔ محمد

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « ذٰلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا مٰا أَسْخَطَ اللّٰهَ وَ كَرِهُوا رِضْوٰانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمٰالَهُمْ » (این [عذاب دردناک] بدان سبب است که آنان از آنچه خدا را به خشم آورده پیروی کردند و خشنودی‌اش را ناخوش داشتند، پس اعمالشان را تباه و بی‌اثر ساخت). ظاهر آن است که مراد از «آنچه خدا را به خشم آورده»، هواهای نفس و وسوسه‌های شیطان است که به نافرمانی‌ها و گناهان هلاک‌کننده می‌انجامد؛ همان‌گونه که خدای متعال می‌فرماید: « وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ » (و از هواهای نفس خود پیروی کردند) و می‌فرماید: « اَلشَّيْطٰانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْليٰ لَهُمْ » (شیطان [زشتکاری‌ها را] برایشان آراست و به آرزوهای دورودراز سرگرمشان کرد).

خشم (سخط) و خشنودی (رضا) از صفات فعلی خدای متعال است و مراد از آن‌ها کیفر و پاداش است.

اشاره در « ذٰلِكَ » (این) به همان عذابی است که در آیهٔ پیشین دربارهٔ جان گرفتن فرشتگان ذکر شد؛ یعنی علت کیفر آنان این است که اعمالشان به سبب پیروی از آنچه خدا را به خشم می‌آورد و ناخوش داشتن خشنودی او تباه شده است، و چون هیچ عمل شایسته‌ای ندارند، با عذابْ تیره‌بخت می‌شوند.

بحث روایی

در کتاب «التوحید» با سند خود از محمد بن عماره روایت کرده است که گفت: «سألت الصادق جعفر بن محمد(ع) فقلت له:يا ابن رسول الله أخبرني عن الله عز و جل-هل له رضى و سخط؟قال:نعم- و ليس ذلك على ما يوجد من المخلوقين-و لكن غضب الله عقابه و رضاه ثوابه»؛ از امام صادق، جعفر بن محمد (ع) پرسیدم و به ایشان عرض کردم: ای پسر پیامبر خدا! مرا از خدای عزّوجلّ باخبر کن؛ آیا او خشنودی و خشم دارد؟ فرمود: آری، ولی نه آن‌گونه که در آفریدگان یافت می‌شود [به صورت دگرگونی حال و هیجان درونی]، بلکه خشم خدا همان کیفر او و خشنودی‌اش همان پاداش اوست.