تفسیر آیهٔ ۳۶ سورهٔ جاثیه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ رَبِّ السَّمٰاوٰاتِ وَ رَبِّ الْأَرْضِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ ». این ستایش خدای متعال، نتیجه‌گیری از مطالبی است که پیش‌تر در این سوره گذشت؛ اینکه او آفرینندهٔ آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن‌هاست و تدبیرکنندهٔ کار همگان است، و از شگفتی‌های تدبیرش این است که همه را به حق آفریده؛ آفرینشی که لازمه‌اش فرارسیدن روز بازگشت به سوی او و پاداش و کیفر اعمال است، و همین امر مستلزم وضع شریعت‌هایی است که انسان را به سوی سعادت و پاداش سوق دهد، و در پی آن، گردآوردن برای روز گردهمایی (قیامت) و سپس پاداش و کیفر، و استقرار همه‌چیز بر اساس رحمت و عدالت از راه عطا کردنِ حق و سهم شایستهٔ هر چیز به آن می‌آید؛ بنابراین او جز تدبیری زیبا تدبیر نکرده و جز کاری ستوده انجام نداده است، پس سراسر ستایش ویژهٔ اوست.

و واژهٔ «الربّ» را تکرار کرده و فرموده است: «رَبِّ السَّمٰاوٰاتِ وَ رَبِّ الْأَرْضِ»، سپس بدل از آن دو، این سخن خود را آورده است:

« رَبِّ الْعٰالَمِينَ »، تا شمول و فراگیریِ ربوبیّت نسبت به همگان را به روشنی تصریح کند؛ زیرا اگر فقط «ربّ العالمین» می‌آمد و به آن بسنده می‌شد، ممکن بود توهم شود که او پروردگارِ کلّ جهان است اما به طور ویژه آسمان‌ها پروردگار دیگری دارند و زمین به تنهایی پروردگار دیگری دارد؛ همان‌گونه که بت‌پرستان گاه چنین سخنی می‌گفتند. همچنین اگر به آسمان‌ها و زمین بسنده می‌شد، تصریحی بر پروردگاری او نسبت به غیر آن دو نبود؛ و همین‌طور اگر فقط به یکی از آن دو بسنده می‌شد.