تفسیر آیهٔ ۲۷ سورهٔ جاثیه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ يَوْمَ تَقُومُ السّٰاعَهُ يَوْمَئِذٍ يَخْسَرُ الْمُبْطِلُونَ » (و روزی که قیامت برپا شود، در آن روز باطل‌گرایان زیان می‌بینند)؛ راغب گفته است: «خُسر» و «خُسران» به معنای کاسته شدن از سرمایه است و گاه به انسان نسبت داده می‌شود و گفته می‌شود: «خَسِرَ فُلانٌ» (فلانی زیان دید)، و گاه به کار نسبت داده می‌شود و گفته می‌شود: «خَسِرَتْ تِجارَتُهُ» (تجارتش زیان کرد). خدای متعال می‌فرماید: « تِلْكَ إِذاً كَرَّهٌ خٰاسِرَهٌ » (در این صورت، آن بازگشتی زیان‌بار خواهد بود). این واژه هم در دارایی‌های بیرونی مانند مال و مقام در دنیا به کار می‌رود که کاربرد غالب آن همین است، و هم در سرمایه‌های وجودی و درونی انسان مانند تندرستی، سلامت، عقل، ایمان و پاداش اخروی به کار می‌رود؛ و این همان چیزی است که خدای متعال آن را «خسران مبین» (زیان آشکار) قرار داده است.

او [راغب] می‌گوید: «و هر خسرانی که خدای متعال در قرآن از آن یاد کرده، بر پایهٔ همین معنای اخیر [یعنی تباهیِ سرمایه‌های معنوی و درونی] است، نه زیانِ مربوط به دارایی‌های مالی و دادوستدهای بشری».

و نیز [راغب] می‌گوید: «ابطال» (بی‌اثر کردن و تباه ساختن) دربارهٔ فاسد کردن چیزی و از میان برداشتن آن به کار می‌رود، چه آن چیز حق باشد و چه باطل؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: « لِيُحِقَّ الْحَقَّ وَ يُبْطِلَ الْبٰاطِلَ » (تا حق را تثبیت کند و باطل را از میان ببرد). و گاه دربارهٔ کسی به کار می‌رود که سخنی بی‌حقیقت می‌گوید، مانند: « وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَهٍ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ » (و اگر هر نشانه‌ای برایشان بیاوری، قطعاً کافران خواهند گفت: شما جز بی‌پایه‌گویان و باطل‌کاران نیستید)، و خدای متعال می‌فرماید:

« خَسِرَ هُنٰالِكَ الْمُبْطِلُونَ » (آن‌جا بود که باطل‌کاران زیان کردند)؛ یعنی کسانی که حق را تباه و بی‌اثر می‌سازند. [پایان سخن راغب].

مناسب‌تر آن است که مقصود از برپایی قیامت، به فعلیت رسیدن و آشکار شدن رخدادهای آن باشد؛ اموری مانند رستاخیز، گردآوری مردم، حسابرسی و کیفر و پاداش. با این بیان، ظرف قرار گرفتنِ «ساعت» برای «روز» درست می‌آید، هرچند که این دو در حقیقت یکی هستند. همچنین مناسب‌تر آن است که عبارت « يَوْمَئِذٍ » (در آن روز)، تأکیدی برای سخن پیشین باشد که فرمود: « يَوْمَ تَقُومُ السّٰاعَهُ » (روزی که قیامت برپا می‌شود).

معنای آیه چنین است: و روزی که قیامت برپا شود — که همان روز بازگشت به‌سوی خداست — در آن روز، باطل‌کارانی که حق را تباه ساختند و از آن روی گرداندند، زیان خواهند دید.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۶ و ۲۷ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قُلِ اللّٰهُ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يَجْمَعُكُمْ إِليٰ يَوْمِ الْقِيٰامَهِ لاٰ رَيْبَ فِيهِ وَ لٰكِنَّ أَكْثَرَ النّٰاسِ لاٰ يَعْلَمُونَ -إلي قوله- وَ الْأَرْضِ » (بگو: خداست که شما را زنده می‌کند، سپس می‌میراند، آن‌گاه شما را به سوی روز قیامت که هیچ شکی در آن نیست گرد می‌آورد، ولی بیشتر مردم نمی‌دانند... تا آنجا که می‌فرماید: و زمین)؛ درخواست نسنجیدهٔ آنان برای آوردن دلیلی بر مطلبی که پیش‌تر دلیلش اقامه شده بود، گرچه پاسخی نمی‌طلبید، ولی خدای پاک و منزه به پیامبرش (ص) فرمان داد با اثباتِ امکانِ معاد — که آن را بعید و نشدنی می‌پنداشتند — به آنان پاسخ دهد.

و چکیدهٔ سخن این است: آن کس که نخستین بار شما را زنده می‌کند، سپس می‌میراند و آن‌گاه شما را در روز قیامتی که هیچ شکی در آن نیست گرد می‌آورد، همان خدای پاک و منزه است؛ و فرمانروایی آسمان‌ها و زمین تنها از آنِ خداست، هر چه بخواهد در آن‌ها حکم می‌کند و هر گونه اراده کند در آن‌ها تصرّف می‌نماید. بنابراین او می‌تواند به بازگشت انسان‌ها به‌سوی خود حکم کند و با گردآوردنِ شما در روز قیامت، داوری در میانتان و سپس پاداش و کیفر دادن، در کارتان تصرّف فرماید؛ و باقی آیه نیز روشن است.