تفسیر آیهٔ ۲۵ سورهٔ جاثیه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِذٰا تُتْليٰ عَلَيْهِمْ آيٰاتُنٰا بَيِّنٰاتٍ مٰا كٰانَ حُجَّتَهُمْ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا ائْتُوا بِآبٰائِنٰا إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ » (و چون آیات روشن ما بر آنان خوانده شود، دستاویزشان جز این نیست که می‌گویند: اگر راست می‌گویید، پدران ما را بازآورید)؛ این آیه تأکیدی است بر اینکه انکار معاد از سوی آنان و منحصر ساختن زندگی در همین حیات دنیا، سخنی بدون دانش است.

مقصود از «آیاتِ بیّنات»، آیاتی است که دربردارندهٔ براهین اثبات معاد است، و روشن‌بودن آن‌ها به معنای وضوح بی‌چون‌وچرای دلالتشان بر ثبوت معاد است. و نامیدن سخن آنان: « اِئْتُوا بِآبٰائِنٰا إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ » (اگر راست می‌گویید، پدران ما را بازآورید) به عنوان «حجت» (دلیل و دستاویز)، با اینکه صرفاً درخواستی نسنجیده پس از اقامهٔ برهان بود، از باب ریشخند و تمسخر است؛ زیرا این کار مانند درخواست دلیل برای مطلبی است که پیش‌تر دلیلش اقامه شده است، پس گویی گفته شده است: حجت و دلیل آنان جز بی‌حجتی نبود.

و معنا چنین است: و هنگامی که بر این منکران معاد، آیات ما که دربردارندهٔ براهین اثبات معاد است خوانده می‌شود — در حالی که دلالت آن آیات بر اثبات معاد کاملاً روشن است — در برابر آن جز با سخنی گزاف روبه‌رو نمی‌شوند؛ سخنی که همان درخواستِ اثباتِ امکانِ معاد از راه زنده‌کردن نیاکان درگذشته‌شان است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۴ و ۲۵ با هم

این برداشت بی‌وجه نیست، ولی با گفتهٔ بعدی آنان که در پیِ آن نقل شده سازگاری ندارد: « وَ مٰا يُهْلِكُنٰا إِلاَّ الدَّهْرُ » (و ما را جز روزگار هلاک نمی‌کند)؛ مگر آنکه توجیه شود که مقصودشان از نسبت دادن هلاکت به روزگار این بوده است که روزگار وسیله‌ای است که فرشتهٔ موکّل مرگ برای میراندن به آن دست می‌یازد. همچنین این برداشت با دستاویزِ بعدیِ آنان نیز سازگار نیست که نقل شده است: « اِئْتُوا بِآبٰائِنٰا إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ » (اگر راست می‌گویید، پدران ما را بازآورید)؛ سخنی که نشان می‌دهد آنان پدران و نیاکان خود را نابودشده و ذاتشان را ازمیان‌رفته می‌دانسته‌اند.