تفسیر آیهٔ ۸ سورهٔ دخان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ يُحْيِي وَ يُمِيتُ رَبُّكُمْ وَ رَبُّ آبٰائِكُمُ الْأَوَّلِينَ » (هیچ معبودی جز او نیست، زنده می‌کند و می‌میراند، پروردگار شما و پروردگار نیاکان پیشین شماست). از آنجا که مفاد آیهٔ پیشین انحصار ربوبیت (یعنی مالکیت و تدبیر) در خدای متعال بود، و مقام الوهیت یعنی شایستگیِ پرستشِ به حق، از لوازم ربوبیت به شمار می‌رود، خداوند به دنبال آن، کلمهٔ توحید را آورد تا هر معبودی جز ذات پاکش را نفی کند.

و عبارت « يُحْيِي وَ يُمِيتُ » (زنده می‌کند و می‌میراند) از ویژه‌ترین صفات خدای متعال است و هر دو از شئون تدبیر به شمار می‌روند؛ و در یادکردِ این دو، نوعی زمینه‌چینی برای هشداردادن به آنان دربارهٔ معاد است که در ادامه خواهد آمد.

و عبارت « رَبُّكُمْ وَ رَبُّ آبٰائِكُمُ الْأَوَّلِينَ » (پروردگار شما و پروردگار پدران نخستین شماست) تصریح کامل دارد به اینکه او پروردگار آنان و پروردگار نیاکانشان است؛ بنابراین باید او را بپرستند و در بت‌پرستی به پیروی از نیاکانشان بهانه‌جویی نکنند. برای رساندن این تصریح به اوج خود، جمله به صورت خطاب آورده شد و فرمود: « رَبُّكُمْ وَ رَبُّ آبٰائِكُمُ » (پروردگار شما و پروردگار نیاکانتان).

این دو عبارت، یعنی « يُحْيِي وَ يُمِيتُ » و « رَبُّكُمْ »، دو خبر برای مبتدای محذوف‌اند و در تقدیر چنین است: «هو يحيي و يميت...» (او زنده می‌کند و می‌میراند...).