تفسیر آیهٔ ۴۰ سورهٔ دخان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقٰاتُهُمْ أَجْمَعِينَ »؛ (بی‌تردید روز جدایی، وعده‌گاهِ همگیِ آنان است). این آیه ویژگیِ همان روزی را بیان می‌کند که برهانِ پیشین آن را اثبات می‌کرد، و آن همان روز قیامت است که در آن، مردم در پیشگاه پروردگار جهانیان به پا می‌خیزند.

و خداوند آن را «روز فصل» (روز جدایی و فیصله‌دادن) نامید؛ زیرا در آن روز میان حق و باطل، و میان حق‌مدار و باطل‌گرا، و پرهیزگاران و گناهکاران جدایی انداخته می‌شود؛ یا از آن رو که روزِ داوریِ قاطع و فیصله‌بخش از سوی خدای متعال است.

و عبارتِ « مِيقٰاتُهُمْ أَجْمَعِينَ » بدین معناست که آن روز، وعده‌گاهِ همهٔ مردم است، یا وعده‌گاهِ کسانی است که پیش‌تر از آنان یاد شد: قوم تُبَّع، قوم فرعون و پیشینیانِ آنان، و قریش و دیگران.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۴۰ تا ۴۲ با هم

و در کتاب «کافی» به سند خود از زید شحّام روایت کرده است که گفت: امام صادق (ع) ــ در حالی که در شب جمعه‌ای در راه بودیم ــ به من فرمود: «قرآن بخوان، چراکه امشب شب جمعه است.» پس خواندم: « إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقٰاتُهُمْ أَجْمَعِينَ- يَوْمَ لاٰ يُغْنِي مَوْلًي عَنْ مَوْلًي شَيْئاً-وَ لاٰ هُمْ يُنْصَرُونَ إِلاّٰ مَنْ رَحِمَ اللّٰهُ » (همانا روز داوری [و جداسازی حق از باطل] وعده‌گاه همهٔ آنان است؛ روزی که هیچ دوستی کمترین عذابی را از دوست خود دفع نمی‌کند و یاری هم نمی‌شوند، مگر کسی که خدا بر او رحمت آورَد.) پس امام صادق (ع) فرمود: «نحن و الله الذي استثني الله-فكنا نغني عنهم» (به خدا سوگند، ما همان کسانی هستیم که خدا استثنا فرموده است، و ما برای آنان کارساز خواهیم بود (و عذاب را دفع می‌کنیم).)