تفسیر آیهٔ ۳۷ سورهٔ دخان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ هُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ أَهْلَكْنٰاهُمْ إِنَّهُمْ كٰانُوا مُجْرِمِينَ » (دخان: ۳۷؛ آیا آنان بهترند یا قوم تُبّع و کسانی که پیش از آنان بودند؟ ما نابودشان کردیم؛ چراکه مجرم بودند). این کلام، تهدیدِ مشرکان به نابودی است، همان‌گونه که قوم تُبّع و امت‌های پیش از آنان هلاک شدند.

این «تُبّع»، پادشاهی از پادشاهان حِمیَر در یمن بود و نامش بر پایهٔ آنچه گفته‌اند «اَسعَد ابو كَرِب» و به قولی «سَعد ابو كَرِب» بود. در بحث روایی بخشی از داستان او خواهد آمد؛ و در کلام آیه نوعی اشاره وجود دارد به این‌که خودِ تُبّع از هلاکت در امان ماند.

بحث روایی

در «مجمع‌البیان» ذیل این سخن خدای متعال آمده است: « أَ هُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ » (آیا آنان بهترند یا قوم تُبَّع؟):

سهل بن ساعد از پیامبر (ص) روایت کرده است که فرمود: «لا تسبوا تبعا فإنه كان قد أسلم» (به تُبَّع ناسزا نگویید؛ چراکه او اسلام آورده بود (به آیین حق گرویده بود).)

می‌گویم: این معنا در کتاب «الدر المنثور» نیز از ابن‌عباس، و همچنین از طریق ابن‌عساکر از عطاء بن ابی‌رباح از پیامبر (ص) روایت شده است.

و در همان کتاب آمده است که ولید بن صبیح از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: «إن تبعا قال للأوس و الخزرج:كونوا هاهنا حتي يخرج هذا النبي،أما أنا فلو أدركته لخدمته و خرجت معه» (همانا تُبّع به اوس و خزرج گفت: در این‌جا بمانید تا این پیامبر ظهور کند؛ و اما من، اگر دوران او را درمی‌یافتم، خدمتش می‌کردم و همراه او [برای یاری‌اش] بیرون می‌آمدم.)

و در کتاب «الدر المنثور»، ابونعیم در کتاب «دلائل» از عبدالله بن سلام آورده است که گفت: «لم يمت تبع حتي صدق بالنبي ص-لما كان يهود يثرب يخبرونه» (تُبّع از دنیا نرفت مگر پس از آنکه پیامبر (ص) را تصدیق کرد، چراکه یهودیان یثرب پیوسته [از بعثت او] به وی خبر می‌دادند.)

می‌گویم: روایات دربارهٔ ماجرای تُبّع فراوان است، و در برخی از آن‌ها آمده که او نخستین کسی بود که به کعبه پرده پوشانید.