تفسیر آیهٔ ۸ سورهٔ زخرف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَأَهْلَكْنٰا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشاً وَ مَضيٰ مَثَلُ الْأَوَّلِينَ » (پس کسانی را که نیرومندتر از اینان بودند هلاک کردیم و سرگذشت و وصف پیشینیان گذشت). راغب گفته است:

«بطش، به چنگ آوردن و گرفتن چیزی با یورش و قهر است». پایان سخن او. و در این آیه، در عبارت « مِنْهُمْ » التفات (گردش کلامی) از خطاب به غیبت روی داده است؛ و دلیلِ این عدول از خطاب مشرکان به خطاب پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، پند نگرفتنِ آنان از این داستان‌ها و عبرت‌ها بوده است، و نیز برای اینکه مقدمه‌ای باشد برای سخن بعدیِ پروردگار: « وَ مَضيٰ مَثَلُ الْأَوَّلِينَ » (و سرگذشت و صفت پیشینیان گذشت)؛ و گواه این نکته، سخن بعدی اوست که در خطابی به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرماید: « وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ » (و اگر از آنان بپرسی). معنای سخن الهی: « وَ مَضيٰ مَثَلُ الْأَوَّلِينَ » نیز این است که در سوره‌های نازل‌شدهٔ پیش از این سوره در قرآن، شرح حال امت‌های نخستین و اینکه چگونه عذابِ آنچه مسخره‌اش می‌کردند گریبان‌گیرشان شد، بیان شده و گذشته است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ تا ۸ با هم

این دو آیه و آیهٔ پس از آن‌ها، در مقام بیان دلیلِ دریغ نکردنِ یادآوری (قرآن) از آنان است؛ با این توضیح که زیاده‌رو بودن شما مانع از آن نمی‌شود که ما سنتِ هدایت را از راه وحی جاری نسازیم؛ چرا که ما پیامبران بسیاری در میان امت‌های پیشین فرستادیم، در حالی که هیچ پیامبری به سویشان نمی‌آمد مگر آنکه مسخره‌اش می‌کردند، و سرانجام کار به جایی رسید که کسانی از آنان را که نیرومندتر و سرسخت‌تر از شما بودند، نابود کردیم.

پس همان‌گونه که فرجامِ زیاده‌روی و تمسخر آنان هلاکت بود نه قطع و بازداشتنِ وحی، فرجامِ زیاده‌روی شما نیز چنین خواهد بود. بنابراین در این سه آیه، چنان‌که می‌بینی، هم نویدی دلگرم‌کننده برای پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) است و هم هشداری تهدیدآمیز برای قوم او.