تفسیر آیهٔ ۲۴ سورهٔ زخرف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ أَ وَ لَوْ جِئْتُكُمْ بِأَهْديٰ مِمّٰا وَجَدْتُمْ عَلَيْهِ آبٰاءَكُمْ » ([پیامبر] گفت: آیا حتی اگر آیینی هدایت‌بخش‌تر از آنچه نیاکانتان را بر آن یافته‌اید برایتان آورده باشم [باز هم تقلید می‌کنید]؟)؛ گویندهٔ این سخن پیامبرِ هشداردهنده است، و مخاطب سخنْ مترفان‌اند و دیگران را نیز به تبعیت شامل می‌شود. عطف در « أَ وَ لَوْ جِئْتُكُمْ » بر جمله‌ای محذوف است که سخن خود آنان بر آن دلالت دارد، و تقدیرش چنین است: «آیا شما باز هم پیرو آثار آنان هستید، حتی اگر من برای شما آیینی هدایت‌بخش‌تر از دین نیاکانتان آورده باشم؟». خلاصهٔ سخن اینکه: آیا شما پایبند دین آنان می‌مانید، حتی اگر دینی که من آورده‌ام هدایت‌کننده‌تر باشد؟ و اینکه پیامبرْ آیین خود را «هدایت‌بخش‌تر» از دین آنان شمرده—با اینکه دین مشرکان باطل بود و هیچ هدایتی در آن وجود نداشت—از باب همراهی و مدارا با طرفِ گفت‌وگو است.

و سخن خداوند که: « قٰالُوا إِنّٰا بِمٰا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كٰافِرُونَ » (گفتند: ما به آنچه شما بدان فرستاده شده‌اید کافریم)، پاسخی است از سوی آنان به سخن پیامبر که فرمود: « أَ وَ لَوْ جِئْتُكُمْ »؛ و این موضع‌گیری، سخنی خودسرانه و بدون هیچ‌گونه دلیل و منطق است.