تفسیر آیهٔ ۳۴ سورهٔ شوری

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمٰا كَسَبُوا وَ يَعْفُ عَنْ كَثِيرٍ » (یا اگر بخواهد، آن‌ها را به‌خاطر آنچه [مردم] مرتکب شده‌اند نابود می‌سازد و از بسیاری [از گناهان نیز] درمی‌گذرد).
«ایباق» به معنای هلاک کردن است؛ ضمیر مؤنث [در «يُوبِقْهُنَّ»] به کشتی‌ها برمی‌گردد و ضمیر مذکر [در «كَسَبُوا»] به مردم. «يُوبِقْهُنَّ» و «يَعْفُ» هر دو به « يُسْكِنِ » معطوف‌اند. معنای آیه چنین است: اگر خدا بخواهد، کشتی‌ها را با غرق کردن به‌خاطر گناهانی که مردم مرتکب شده‌اند نابود می‌کند و از بسیاری از آن گناهان هم درمی‌گذرد؛ به این معنا که تنها بخشی از گناهان برای سزاوار هلاکت شدن کافی است، هرچند خدا از بسیاری دیگر چشم‌پوشی کند.

و برخی گفته‌اند: مراد از هلاک کردن کشتی‌ها، هلاک کردن سرنشینان آن‌هاست؛ یا از باب مَجاز یا با در تقدیر گرفتن یک مضاف [مانند اهلِ کشتی‌ها]. و کلمهٔ « يُوبِقْهُنَّ » با عطف بر « يُسْكِنِ »، در معنای «يرسل الرياح العاصفة فيوبقهم» (بادهای تند را می‌فرستد و هلاکشان می‌کند) خواهد بود. معنا نیز چنین می‌شود: «اگر بخواهد باد را آرام می‌گرداند... و اگر بخواهد آن را به حرکت درمی‌آورد و با غرق کردن نابودشان می‌کند، و بسیاری از آنان را با بخششِ خویش نجات می‌دهد». چکیدهٔ این سخن آن است که: اگر بخواهد باد را ساکن می‌سازد یا آن را می‌فرستد، تا گروهی را به‌خاطر گناهانشان نابود کند و گروهی دیگر را با درگذشتن از آنان رهایی بخشد؛ و البته تکلف (توجیه دور از ذهن بودنِ) این برداشت پوشیده نیست.

و برخی گفته‌اند: « يَعْفُ » به سخن خدا از « يُسْكِنِ الرِّيحَ » تا « بِمٰا كَسَبُوا » معطوف است و به همین سبب، با «واو» عطف شده است نه با «أو» (یا). معنا نیز چنین خواهد بود: اگر بخواهد، با آرام کردن باد یا طوفانی ساختنش آنان را کیفر می‌دهد، و اگر بخواهد، از بسیاری درمی‌گذرد. این نظر نیز در دور از ذهن بودن، مانند نظریهٔ قبلی است.