تفسیر آیهٔ ۵۱ سورهٔ فصلت

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِذٰا أَنْعَمْنٰا عَلَي الْإِنْسٰانِ أَعْرَضَ وَ نَأيٰ بِجٰانِبِهِ وَ إِذٰا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعٰاءٍ عَرِيضٍ » (و هرگاه به انسان نعمتی بخشیم، روی برمی‌تابد و با تکبر از حق دور می‌شود، و چون گزندی به او رسد، دعایی فراوان و پیوسته دارد). «نأی» به معنای دوری گزیدن است، و مراد از «جانب»، اندام بدن یعنی پهلو است، یا منظور جهت و مکان است؛ از این رو عبارت « نَأيٰ بِجٰانِبِهِ » کنایه از دور ساختن خویشتن است که خود کنایه از تکبر و خودپسندی به شمار می‌رود. مراد از «عریض» نیز گسترده و فراوان است؛ و دعای عریض همانند دعای طولانی، کنایه از دعایی است که فردِ دعاکننده بر آن مداومت و اصرار می‌ورزد. این آیه در مقام نکوهش و سرزنش انسان است که هرگاه خدا به او نعمت می‌بخشد، از او روی گردانده و سرکشی و کبر می‌ورزد، و هرگاه نعمت از او گرفته شود، به یاد خدا می‌افتد و با اصرار و پیوستگی به درگاه او روی می‌آورد و دعا می‌کند.