تفسیر آیهٔ ۶۴ سورهٔ غافر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اَللّٰهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَرٰاراً وَ السَّمٰاءَ بِنٰاءً » (خداوند کسی است که زمین را برای شما جای استقرار، و آسمان را بنایی برافراشته قرار داد) تا آخر آیه. «قرار» به معنای جایگاه ثابتی است که بر آن مستقر می‌شوند، و «بناء» — طبق آنچه گفته‌اند — به معنای قبّه و سقف گنبدی است، و از همین رو خیمه‌های گنبدی‌شکلی را که عرب بر پا می‌کردند «ابنیه» می‌گفتند. خدای متعال در اینجا نعمت استقرار انسان بر روی زمین و زیر آسمان را یادآور می‌شود.

و سخن او که: « وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ » (و شما را صورت‌گری کرد و صورت‌هایتان را نیکو گردانید)، «فا» برای تفسیر است و معنایش این است که آفرینش صورت‌هایتان را نیکو ساخت؛ و این بدان سبب است که انسان در ساختار و صورتِ وجودی‌اش به چنان ریزه‌کاری‌هایی مجهز شده است که با آن بر انجام کارهای متنوع و شگفت‌انگیزی توانایی می‌یابد که هیچ‌یک از دیگر موجودات زنده بر آن توانا نیستند، و از امتیازات زندگی چنان بهره‌مند می‌شود که هرگز برای غیر او فراهم نمی‌گردد.

و سخن او که: « وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبٰاتِ » (و از پاکیزه‌ها به شما روزی داد)، مقصود روزی‌های گوناگونی است که ذاتشان با طبیعت انسان سازگار است؛ از دانه‌ها، میوه‌ها و گوشت‌ها گرفته تا دیگر چیزها؛ و در میان جانوران هیچ موجودی در تنوع روزی مانند انسان نیست.

و سخن او که: « ذٰلِكُمُ اللّٰهُ رَبُّكُمْ » (این است خداوند، پروردگار شما)، یعنی تدبیرکنندهٔ کار شما؛ و کلام او که: « فَتَبٰارَكَ اللّٰهُ رَبُّ الْعٰالَمِينَ » (پس پربرکت و والاست خداوند که پروردگار جهانیان است)، ستایشی از خدای عزّوجلّ به خاطر ربوبیتش بر همهٔ جهانیان است؛ و این ستایش را متفرع بر ربوبیت و تدبیرِ او نسبت به انسان آورده تا اشاره کند که ربوبیت یکی است و تدبیر کار انسان، عین تدبیر کار تمام جهانیان است؛ زیرا نظام جاری، نظامی یگانه است که در انطباقش بر هر جزء، انطباقش بر کل هستی رعایت شده است؛ پس او سبحانه وجودی پربرکت و سرچشمهٔ خیر بسیار است، پس پربرکت است خداوند که پروردگار جهانیان است.