إِلَّآ إِبۡلِيسَ ٱسۡتَكۡبَرَ وَكَانَ مِنَ ٱلۡكَٰفِرِينَ
مگر ابلیس که تکبر ورزید و از کافران بود.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۷۱ تا ۸۵ با هم
ما در آیاتِ همانندِ این در سورهٔ حجر، و نیز دربارهٔ این داستان در سوره‌های بقره، اعراف و اسراء سخن را به‌طور کامل و مفصّل بیان کردیم؛ پس شایسته است به آنجا مراجعه شود. ادامه در متن کامل
بحث روایی
تفسیر آیه‌های ۷۱ تا ۷۴ با هم
در «نهج‌البلاغه» آمده است: «الحمد لله الذي لبس العز و الكبرياء - و اختارهما لنفسه دون خلقه، و جعلهما حمى و حرما على غيره، و اصطفاهما لجلاله، و جعل اللعنة على من نازعه فيهما من عباده، ثم اختبر بذلك ملائكته المقربين - ليميز المتواضعين منهم من المستكبرين - فقال سبحانه - و هو العالم بمضمرات القلوب و محجوبات الغيوب: إِنِّي خَالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ - فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ - فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ إِلَّا إِبْلِيسَ - اعترضته الحمية فافتخر على آدم بخلقه - و تعصب عليه بأصله -» (ستایش خدایی را که جامهٔ عزت و کبریا پوشید و آن دو را ویژهٔ خود ساخت نه آفریدگانش، و آن دو را قُرُقگاه و حریمی ممنوع برای غیر خود قرار داد و برای جلال خویش برگزید، و لعنت را بر هر کس از بندگانش که در این دو صفت با او به ستیز برخیزد مقرر فرمود. ادامه در متن کامل
تفسیر آیه‌های ۷۱ تا ۷۸ با هم
«فعدو الله إمام المتعصبين و سلف المستكبرين - الذي وضع أساس العصبية، و نازع الله رداء الجبرية، و أدرع لباس التعزز، و خلع قناع التذلل - أ لا ترون كيف صغره الله بتكبره، و وضعه بترفعه - فجعله في الدنيا مدحورا، و أعد له في الآخرة سعيرا» (پس این دشمن خدا پیشوای متعصبان و سرسلسلهٔ مستکبران است؛ همو که بنیان عصبیت را نهاد، و بر سر ردای بزرگی و جبروت با خدا به منازعه برخاست، و زره سرکشی و غرور بر تن کرد، و نقاب فروتنی را از چهره برانداخت. ادامه در متن کامل
تفسیر آیه‌های ۷۱ تا ۸۵ با هم
دربارهٔ این داستان روایات دیگری نیز وجود دارد که ما آن‌ها را در ذیل سرگذشت آفرینش در سوره‌های بقره، اعراف، حجر و اسراء آورده‌ایم، پس به آنجا مراجعه شود. ادامه در متن کامل
تفسیر آیهٔ ۷۴ سورهٔ ص، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۷، صفحهٔ ۲۲۵ تا ۲۲۹ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/38/74/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « إِلاّٰ إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَ كٰانَ مِنَ الْكٰافِرِينَ » (مگر ابلیس که تکبر ورزید و از کافران بود)؛ یعنی ابلیس استکبار ورزید و برای او سجده نکرد، و پیش از آن نیز از کافران بود؛ همان‌گونه که خدای پاک و منزه در سورهٔ حجر از قول او حکایت فرموده است: «لَمْ أَكُنْ لِأَسْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَهُ مِنْ صَلْصٰالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ» (من آن نیستم که برای بشری که او را از گِلی خشکیده از لجنی بدبو آفریده‌ای سجده کنم؛ حجر: ۳۳).