تفسیر آیهٔ ۸۴ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِذْ جٰاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ » (آن‌گاه که با دلی پاک و پیراسته به‌سوی پروردگارش آمد). آمدنِ او به‌سوی پروردگارش، کنایه از تصدیق و ایمان آوردن به اوست؛ و این معنا با این نکته تأیید می‌شود که مقصود از سلامت دل، خالی و پیراسته بودنِ آن از هر چیزی است که به باور و ایمان به خدای پاک و منزه آسیب می‌زند؛ مانند شرکِ آشکار و پنهان، خوی‌های ناپسند، آثار گناهان و هرگونه دلبستگی به غیر خدا که انسان به‌سوی آن جذب شود و پاکی و زلالیِ رویکردش به خدای پاک و منزه با آن خدشه‌دار گردد.

از این بیان روشن می‌شود که مقصود از «قلب سلیم» (دل پیراسته)، دلی است که هیچ وابستگی و دلبستگی‌ای به غیر خدای متعال ندارد؛ همان‌گونه که در حدیث آمده است و به خواست خدا در بحث رواییِ آینده خواهد آمد.

برخی نیز گفته‌اند: مقصود از آن، دلی است که از شرک پیراسته باشد؛ و می‌توان این سخن را چنان توجیه کرد که به همان معنای نخست برگردد. و قولی دیگر نیز بیان کرده‌اند:

که مقصود از آن «دلی اندوهگین» است؛ و سستیِ این سخن همان‌گونه که می‌بینی آشکار است.

قید زمان در این آیه («إِذْ») به عبارت پیشین یعنی « مِنْ شِيعَتِهِ » وابسته است؛ و در باب ظرف‌ها تسامح و چشم‌پوشی‌ای روا شمرده می‌شود که در غیرِ ظرف‌ها پذیرفته نیست. و برخی گفته‌اند به فعل مقدر «اذْكُرْ» (به یاد آور) تعلّق دارد.

بحث روایی

در تفسیر قمی دربارهٔ این سخن خدای متعال: « بِقَلْبٍ سَلِيمٍ » (با دلی پیراسته و سلیم) آمده است: فرمود: «القلب السليم الذي يلقى الله عز و جل-و ليس فيه أحد سواه» (دل سلیم دلی است که با خدای عزّوجل دیدار کند، در حالی که هیچ‌کس جز او در آن نباشد).

و در همان تفسیر آمده است: فرمود: «القلب السليم من الشك» (دل سلیم دلی است که از شک پیراسته و در امان باشد).