تفسیر آیهٔ ۳۹ سورهٔ یس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الْقَمَرَ قَدَّرْنٰاهُ مَنٰازِلَ حَتّٰي عٰادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ »؛ «و برای ماه منزل‌هایی مقدر کردیم، تا این‌که چون شاخهٔ کهنهٔ خرما بازگشت». «منازل» جمعِ منزل، اسم مکان از مادهٔ نزول (فرود آمدن) است، و ظاهر آن است که مراد از آن، همان منزلگاه‌های بیست‌وهشت‌گانه‌ای است که ماه تقریباً در هر بیست‌وهشت شبانه‌روز می‌پیماید.

«عرجون»، چوب خوشهٔ خرما از میان خوشه‌چه‌ها تا محل روییدنش است؛ چوبی زردرنگ و کمانی‌شکل که به هلال می‌ماند؛ و «قدیم» به معنای کهنه است.

دیدگاه‌ها در معنای آیه، به سبب اختلاف در ترکیب نحوی‌اش، گوناگون شده است؛ و نزدیک‌ترین عبارت مقدّر به فهم، سخن کسی است که گفته است: تقدیر کلام چنین است: «وَ الْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ ذَا مَنَازِلَ» (و ماه را دارای منزلگاه‌ها قرار دادیم) یا «قَدَّرْنَا لَهُ مَنَازِلَ» (برایش منزلگاه‌هایی مقدر ساختیم)، تا آن‌که [در پایان دوره] به صورت هلالی درآمد که به شاخهٔ کهنه و زردرنگ خوشهٔ خرما می‌ماند.

این آیه به دگرگونیِ چهره‌های ماه در دیدگاه اهل زمین اشاره دارد؛ زیرا نور ماه از خورشید گرفته می‌شود، و تقریباً نیمی از کرهٔ آن به نور خورشید روشن می‌گردد و نیم دیگرش که رو در روی خورشید نیست تاریک می‌ماند. سپس جایگاهِ نورگیری پیوسته تغییر می‌کند تا اینکه به وضعیت نخستین بازگردد؛ و از این رو، برای اهل زمین نخست به صورت هلال پدیدار می‌شود، سپس نور بر آن گسترش می‌یابد تا به ماه شب چهارده (بدر) بدل شود، و پس از آن پیوسته کاهش می‌یابد تا به همان وضعیت آغازینش بازگردد.

و دگرگونیِ چهره‌های ماه، همان‌گونه که در مباحثِ مربوط بیان شده است، آثار چشمگیری در خشکی، دریا و زندگیِ انسان‌ها دارد.

بنابراین، این آیهٔ کریمه از میان نشانه‌های ماه، به حالت‌هایی اشاره می‌کند که نسبت به زمین و ساکنانش برای آن پیش می‌آید، نه وضعیتِ خودِ ماه در ذاتِ خویش و نه صرفاً حالتش در برابر خورشید.