وَقَالُواْ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِيٓ أَذۡهَبَ عَنَّا ٱلۡحَزَنَۖ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٞ شَكُورٌ
و می‌گویند: ستایش خدایی را که اندوه را از ما برطرف کرد؛ به راستی پروردگار ما بسیار آمرزنده و قدردان است؛
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بحث روایی
تفسیر آیه‌های ۳۲، ۳۴ و ۳۵ با هم
در کتاب «الدر المنثور»، فاریابی، احمد، عبد بن حمید، ابن جریر، ابن منذر، ابن ابی‌حاتم، طبرانی، حاکم، ابن مَردویه و بیهقی از ابودرداء روایت کرده‌اند که گفت از پیامبر خدا (ص) شنیدم که می‌فرمود: خدای متعال می‌فرماید: « ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتٰابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنٰا مِنْ عِبٰادِنٰا-فَمِنْهُمْ ظٰالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ-وَ مِنْهُمْ سٰابِقٌ بِالْخَيْرٰاتِ بِإِذْنِ اللّٰهِ » (سپس این کتاب را به کسانی از بندگانمان که برگزیدیم به میراث دادیم؛ پس برخی از آنان به خویشتن ستمکارند و برخی میانه‌رو، و برخی به اذن خدا در نیکی‌ها پیشگامند)؛ پس آنان که پیشی گرفتند، بی‌حساب وارد بهشت می‌شوند، و آنان که میانه‌روی کردند، کسانی هستند که حسابی آسان از آن‌ها کشیده می‌شود، و اما کسانی که به خویشتن ستم کردند، در درازنای محشر بازداشته می‌شوند، سپس خداوند آنان را با رحمت خود دیدار می‌کند و آنان همان کسانی هستند که می‌گویند: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ * الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ» (ستایش خدایی را که اندوه را از ما بُرد، همانا پروردگار ما آمرزنده و سپاس‌پذیر است؛ همان که ما را از فضل خویش در سرای ماندگاری فرود آورد، که در آنجا نه رنجی به ما می‌رسد و نه درماندگی و خستگی).
می‌گویم: در «مجمع‌البیان» نیز آن را از ابودرداء از پیامبر خدا (ص) روایت کرده است.
تفسیر آیهٔ ۳۴ سورهٔ فاطر، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۷، صفحهٔ ۴۷ تا ۵۰ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/35/34/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالُوا الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنٰا لَغَفُورٌ شَكُورٌ » (و گفتند: سپاس خدایی را که اندوه را از ما برطرف ساخت؛ همانا پروردگار ما آمرزنده و قدردان است). گفته شده است: مراد از اندوهی که خدا را بر زدودن آن با درآوردنشان به بهشت سپاس می‌گویند، اندوهی است که در زندگی دنیا و سختی‌ها و ناگواری‌های پیرامون آن به ایشان روی می‌آورد.
و گفته شده است: مراد از آن، اندوهی است که پس از کوچیدن از دنیا فراگیرشان شده بود؛ و نیز گفته شده است: [اندوهِ تا پیش از] ورود به بهشتِ آخرت، از بیم و هراسِ کارهای ناپسندی که مرتکب شده بودند.
بر این پایه، این سخن، گفتارِ ستمکار به خویشتن از میان آنان است، یا گفتار او و میانه‌رو (مقتصد)؛ امّا پیشتاز در نیکی‌ها (سابق بالخیرات) از میان ایشان، هیچ گناهی در کارنامهٔ اعمالش نیست تا به سبب آن عذاب شود. و این وجه با سخنِ آنان در پایانِ سپاسگزاری‌شان متناسب‌تر است که گفتند: « إِنَّ رَبَّنٰا لَغَفُورٌ شَكُورٌ » (همانا پروردگار ما آمرزنده و قدردان است).