تفسیر آیهٔ ۸ سورهٔ سبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَفْتَريٰ عَلَي اللّٰهِ كَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّهٌ » (آیا به دروغ بر خدا افترا بسته یا جنونی در اوست؟) تا آخر آیه؛ این پرسش برای شگفتی است؛ زیرا سخن از برانگیختنِ دوبارهٔ کالبدها پس از نابودی‌شان نزد آنان شگفت‌آور بود و باور داشتند هیچ خردمندی چنین سخنی نمی‌گوید، مگر برای مشتبه کردنِ امر بر مردم و گمراه‌ساختن آنان تا به بخشی از دارایی یا جایگاهشان دست یابد، وگرنه چگونه ممکن است حقیقت این امر بر خردمندی پوشیده بماند؟! از این رو در پرسشِ خود، کار را میان افترا و دیوانگی مردد ساختند. و معنا این است: آیا او فردی خردمند است که با ادعای رستاخیز به خدا دروغ می‌بندد و بر او افترا می‌زند، یا اینکه نوعی دیوانگی دارد و هرچه به ذهنش می‌رسد بدون اندیشه‌ای درست بر زبان می‌آورد؟

و این سخن او که: « بَلِ الَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَهِ فِي الْعَذٰابِ وَ الضَّلاٰلِ الْبَعِيدِ » (بلکه آنان که به آخرت ایمان ندارند در عذاب و گمراهیِ دوری هستند)، رد سخن آنان و روی‌گردانی (إضراب) از همان تردیدی است که در قالب پرسش مطرح کرده بودند. خلاصهٔ پاسخ این است که کار پیامبر نه افترا بر خداست و نه جنونی در او وجود دارد؛ بلکه این کافران خود در عذابی قرار دارند که به‌زودی برایشان آشکار خواهد شد، و همین بی‌ایمانی آنان را از حق دور ساخته و در گمراهیِ عمیقی فرو برده است؛ به گونه‌ای که دیگر با این حال نمی‌توانند حق را دریابند و به آن گردن نهند.

و به کار رفتن اسم موصول (آنان که...) به جای ضمیر در عبارتِ « بَلِ الَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَهِ »، برای دلالت بر این است که علت گرفتاریِ آنان در این عذاب و گمراهی، همان ایمان نداشتن به آخرت است.