تفسیر آیهٔ ۴۶ سورهٔ سبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ إِنَّمٰا أَعِظُكُمْ بِوٰاحِدَهٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنيٰ وَ فُرٰاديٰ ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّهٍ » (بگو: من شما را تنها به یک چیز پند می‌دهم: اینکه دو به دو و تک‌تک برای خدا به پا خیزید، سپس بیندیشید که در همنشین شما هیچ دیوانگی و جنونی نیست). مراد از اندرز (موعظه)، به کنایه یا تضمین، همان وصیت و سفارش است. و عبارت « أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ » یعنی برای خدا و به خاطر ذات کریم او به پا خیزید؛ و سخن او: «مَثْنيٰ وَ فُرٰاديٰ » یعنی دو تا دو تا و یکی یکی، کنایه از پراکنده شدن و پرهیز از غوغا و رفتارهای دسته‌جمعی است؛ زیرا توده‌های پرهیاهو فکر و شعوری ندارند و چه‌بسا حق را می‌میرانند و باطل را زنده می‌کنند.

و عبارتِ « مٰا بِصٰاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّهٍ » جمله‌ای ازسرگرفته (استئناف) است و « إِنَّمٰا » [= حرفِ ما] در آن نافیه است، و گواه بر این معنا سخنِ پس از آن است که می‌فرماید:

« إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذٰابٍ شَدِيدٍ » (او جز بیم‌دهنده‌ای برای شما پیشاپیش عذابی سخت نیست). و نیز ممکن است « إِنَّمٰا » [= ما] استفهامیه یا موصوله باشد و عبارت « مِنْ جِنَّهٍ » بیانی برای آن شمرده شود.

و مراد از «صاحبکم» (همنشین شما)، خودِ پیامبر (ص) است؛ و حکمتِ تعبیر به «همنشین شما» یادآوری همنشینیِ دیرینه‌ی چهل‌ساله‌اش با آنان از زمان ولادت تا بعثت است، تا به یاد آورند که هرگز از او اختلالی در اندیشه، سبکی و ناپختگی در رأی، یا هر چیزی که توهم دیوانگی در او ایجاد کند، سراغ نداشته‌اند.

معنای آیه چنین است: به آنان بگو من شما را تنها به یک پند سفارش می‌کنم؛ اینکه خالصانه برای خدا به پا خیزید، به دور از غوغای جمعیت، دو نفر دو نفر یا یک‌به‌یک، تا اندیشه‌تان زلال گردد و نظرتان استوار شود، و دربارهٔ کار من بیندیشید؛ چراکه در تمام عمرم با درستیِ اندیشه، راستی و امانت‌داری با شما همنشین بوده‌ام و هیچ نشانه‌ای از دیوانگی در من نیست. من جز بیم‌دهنده‌ای برای شما در آستانهٔ عذابی سخت در روز قیامت نیستم؛ پس برایتان خیرخواهم و هرگز خیانت‌کار نیستم.