تفسیر آیهٔ ۳۵ سورهٔ سبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوٰالاً وَ أَوْلاٰداً وَ مٰا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ » (و گفتند: ما اموال و فرزندان بیشتری داریم و عذاب نخواهیم شد). ضمیر جمع به همان نازپروردگانِ رفاه‌زده بازمی‌گردد. خصلتِ نازپروردگی، تن‌آسایی و غوطه‌ور بودن در نعمت‌های دنیا این است که دلِ انسان به آن‌ها وابسته می‌شود و آن نعمت‌ها را بزرگ می‌شمارد و سعادت را تنها در همان‌ها می‌بیند، خواه با حق هماهنگ باشد یا نباشد؛ از این رو جز ظاهر زندگی دنیا چیزی به یاد نمی‌آورد و آنچه را فراتر از آن است فراموش می‌کند.

از همین رو خدای پاک و منزه از آنان چنین حکایت فرموده که گفتند: « نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوٰالاً وَ أَوْلاٰداً » (ما اموال و فرزندان بیشتری داریم)، پس هیچ سعادتی جز در این‌ها نیست و با بودنِ این‌ها شقاوتی وجود ندارد، « وَ مٰا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ » (و ما عذاب نخواهیم شد)، یعنی در آخرت عذاب نمی‌شویم. آنان عذاب را نفی نکردند مگر به سبب غفلت و روی‌گردانی از آنچه فراتر از فزونیِ مال و فرزند است؛ زیرا وقتی سعادت و رستگاری را تنها در این نعمت‌ها می‌دانستند، عذاب را نیز فقط در از دست دادن آن‌ها می‌دیدند و باور داشتند که با داشتن آن‌ها هرگز عذابی در کار نخواهد بود.

در اینجا وجه دیگری نیز هست و آن اینکه آنان به سبب غرور برآمده از مال و فرزندی که روزی‌شان شده بود، گمان می‌کردند نزد خدای پاک و منزه کرامت و احترامی ویژه دارند و تا زمانی که این نعمت‌ها را دارند، آن کرامت نیز برایشان پابرجاست. معنای سخنشان این است: ما به دلیل فراوانیِ مال و فرزندانی که به ما داده شده نزد خدا گرامی هستیم و بر این کرامتِ خویش باقی خواهیم بود؛ پس اگر عذابی هم در کار باشد، ما هرگز عذاب نخواهیم شد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۵ و ۳۶ با هم

بنابراین، این آیه در معنای همان سخن الهی است که می‌فرماید: «وَ لَئِنْ أَذَقْنٰاهُ رَحْمَهً مِنّٰا مِنْ بَعْدِ ضَرّٰاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ هٰذٰا لِي وَ مٰا أَظُنُّ السّٰاعَهَ قٰائِمَهً وَ لَئِنْ رُجِعْتُ إِليٰ رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنيٰ» (حم السجده: ۵۰: و اگر پس از رنج و آسیبی که به او رسیده رحمتی از سوی خود به او بچشانیم، قطعاً می‌گوید: این شایستهٔ خودِ من است و گمان ندارم قیامت برپا شود، و اگر هم به سوی پروردگارم بازگردانده شوم بی‌گمان نزد او برای من بهترین پاداش خواهد بود). خدای متعال می‌فرماید: «قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشٰاءُ وَ يَقْدِرُ وَ لٰكِنَّ أَكْثَرَ النّٰاسِ» (بگو: بی‌گمان پروردگار من روزی را برای هر کس بخواهد گشایش می‌دهد و تنگ می‌گرداند، ولی بیشتر مردم «لاٰ يَعْلَمُونَ» نمی‌دانند).