تفسیر آیهٔ ۳۱ سورهٔ سبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ نُؤْمِنَ بِهٰذَا الْقُرْآنِ وَ لاٰ بِالَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ » (و کسانی که کفر ورزیدند گفتند: «ما هرگز نه به این قرآن ایمان می‌آوریم و نه به آنچه پیش از آن بوده است»). مراد از «الَّذِينَ كَفَرُوا» مشرکان هستند و مقصود از «الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ» کتاب‌های آسمانی یعنی تورات و انجیل است؛ زیرا مشرکان که همان بت‌پرستان‌اند، نبوت و به تبع آن کتاب آسمانی را قبول ندارند.

و سخن برخی از مفسران که گفته‌اند مراد از «الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ» امرِ آخرت است، سخنی است که دلیلی بر درستی‌اش وجود ندارد؛ در حالی که قرآن کریم بارها از تورات و انجیل با تعبیر «الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ» یاد کرده است. همچنین سخنِ برخی نادرست است که پنداشته‌اند مراد از «الَّذِينَ كَفَرُوا» یهودیان هستند.

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَوْ تَريٰ إِذِ الظّٰالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ » إلخ (و اگر ببینی هنگامی را که ستمکاران نزد پروردگارشان بازداشته شده‌اند...). ظاهر این است که حرفِ «الـ» در « اَلظّٰالِمُونَ » برای عهد است (و به همان مشرکان اشاره دارد). این آیه و دو آیهٔ پس از آن اشاره می‌کنند که فرجام شومِ این کفر ــ که ریشه‌اش گمراهی پیشوایان کفر و گمراه کردنِ پیروانشان است ــ به زودی دامنگیرشان خواهد شد و بر آن پشیمان خواهند شد، در حالی که پشیمانی هرگز سودی برایشان نخواهد داشت.

پس عبارت « وَ لَوْ تَريٰ » (و اگر ببینی)، خطاب به پیامبر (ص) است؛ چرا که کافران از فهم چنین خطابی به دورند. « إِذِ الظّٰالِمُونَ » (هنگامی که ستمکاران)، همان کافران به کتاب‌های خدا و پیامبران اویند؛ کسانی که با کفر ورزیدن بر خود ستم کردند. « مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ » (نزد پروردگارشان بازداشته شده‌اند)، یعنی در روز قیامت برای حسابرسی و کیفر نگه‌داشته شده‌اند. « يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِليٰ بَعْضٍ الْقَوْلَ » (سخن را به یکدیگر بازمی‌گردانند)، یعنی ستیزه‌جویانه با یکدیگر به گفت‌وگو و جرّوبحث می‌پردازند. « يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا » (کسانی که ضعیف شمرده شدند می‌گویند)، بیانی است برای بازگرداندن سخن به یکدیگر؛ و مستضعفان همان پیروانی هستند که پیشوایانشان آنان را ضعیف ساخته بودند. [آنان می‌گویند] « لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا » (به کسانی که گردنکشی کردند)، که همان پیشوایان و رهبران کفرند: « لَوْ لاٰ أَنْتُمْ لَكُنّٰا مُؤْمِنِينَ » (اگر شما نبودید، قطعاً ما مؤمن بودیم)؛ مقصودشان این است که شما ما را بر کفر مجبور ساختید و میان ما و ایمان مانع شدید.